جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

زمان پرتاب قدرتمندترین پرتابگر تاریخ فضا، چشم‌ها به سکوی پرتاب پایگاه فضایی کندی در ایالت فلوریدای آمریکا، دوخته شده بود تا لحظه‌ای از پرتاب تاریخی فالکون هِوی دور از نظر نماند.

پرتابگر فالکون هِوی (Heavy Falcon به معنای موشک سنگین) حدود ساعت ۱۵ دقیقه بامداد چهارشنبه ۱۸بهمن به وقت ایران (۴ بعد‌از‌ظهر ششم فوریه به وقت محلی) از پایگاه فضایی کندی به مدار زمین پرتاب شد تا لحظه‌ای تاریخی را در ماموریت‌های فضایی رقم زند.

این ماموریت موفقیت‌آمیزبار دیگر ثابت کرد بشر برای رفتن به خارج از سیاره زمین، قدرتمندتر شده است و پس از این می‌توان به مسیرهای تازه‌ای در فضای بیکران دست یافت.

دروازه‌ای برای ورود به فضای دوردست

پرتابگر فالکون هِوی بزرگ‌ترین و قوی‌ترین وسیله حمل‌ونقل فضایی ساخته دست بشر بعد از پرتابگر ساترن ۵ (Saturn5) ناسا است که تاکنون به فضا فرستاده شده است. این پرتابگر ۷۰متری علاوه بر داشتن یک پرتاب قابل‌بازگشت تقریبا موفقیت‌آمیز، توانست محموله شبیه‌ساز خودروی الکتریکی تسلا رودستر را به مدار بیضی شکل به دور خورشید بفرستد.

در این ماموریت دو بخش جانبی پرتابگر فالکون هِوی هم بعد از پرتاب موفق به زمین بازگشت و بخش اصلی موفق به بازگشت نشد. این در حالی است که پیش از ماموریت قرار بود در مسیر بازگشت، هسته اصلی پرتابگر روی سکوی رباتیک شناور اسپیس ایکس روی سطح اقیانوس و دو بخش جانبی نیز روی زمین فرود آید.

با پرواز موفق این پرتابگر،دروازه جدیدی در کسب و کار شرکت اسپیس ایکس (SpaceX) گشوده می‌شود و احتمالا سازمان فضایی آمریکا (ناسا) هم از توانایی‌های جدید این گروه بیشتر استقبال می‌کند. بعد از این فالکون هِوی می‌تواند محموله‌های سنگین فرای مدار زمین را به مقصدهای مختلف خارج از سیاره زمین بفرستد. محموله‌هایی که می‌تواند ماهواره‌های مداری، تلسکوپ‌های فضایی بزرگ، قسمتی از سکونتگاه‌های فضایی و حتی انسان باشد.

فالکون هِوی در واقع ترکیبی از سه پرتابگر فالکون ۹ و پرتابگری سه هسته‌ای است که در مجموع ۲۷ موتور دارد. در این ماموریت قرار بود هر سه بخش پرتابگر، بعد از پرتاب به زمین باز گردد. دو پرتابگر جانبی دقایقی بعد از پرتاب با موفقیت به جایگاه دقیق فرود خود روی زمین بازگشتند. اما پرتابگر اصلی هیچ‌گاه به سکوی شناوری که قرار بود محل فرود این قسمت پرتابگر باشد، بازنگشت.

گرچه این ماموریت به‌طور کامل موفقیت‌آمیز انجام نشد، با وجود این اسپیس‌ایکس یک قدم به برنامه پرتاب محموله‌های سنگین به مدار مریخ نزدیک‌تر شد. احتمالا در مدت کوتاهی بعد از رفع مشکلات پیش‌آمده در این پروژه، اسپیس‌ایکس برنامه خود را برای ماموریت‌های چالشی به مریخ آغاز خواهد کرد.

انقلاب در الگوهای حمل‌ونقل، از زمین تا آسمان

بامداد روز چهارشنبه ۱۸بهمن به وقت ایران، با جمع شدن سه فالکون کنار یکدیگر، الگوی سفر به اعماق فضا تغییر کرد و بعد از این می توان به سفرهای کم هزینه تر به اعماق فضا فکر کرد.

آیدین محمدی، کارشناس ارشد دینامیک پرواز و از کارشناسان سابق سازمان فضایی ایران، درباره ایده‌های جدید ماسک که نه‌تنها فضا، بلکه فناوری‌های دیگر روی زمین را تحت‌تاثیر قرار داده است، به جام جم می‌گوید: در واقع ایلان‌ماسک در حال تغییر الگوهای حمل‌و‌نقل است. طراحی خودروی الکتریکی تسلا برای حمل‌و‌نقل زمینی، پروژه‌ هایپرلوپ برای تغییر الگوی حمل‌و‌نقل ریلی و شرکت اسپیس‌‌ایکس و پرتاب موشک‌های قابل‌بازیابی به‌منظور تغییر الگوی حمل‌ونقل فضایی، نمونه‌های موفقی از تلاش ماسک برای این الگوهاست.

این کارشناس دینامیک پرواز درباره خودروی تسلا که همراه این پرتابگر از جو زمین خارج شد، ادامه می‌دهد: محموله‌ای مثل خودروی تسلا که دیروز به‌صورت نمادین داخل این پرتابگر قرار گرفت، نشان از امکان ارسال محموله به دوردست‌های فضا را دارد. این خودرو در مداری قرار گرفت که از مدار مریخ می‌گذرد و به کمربند اصلی سیارک‌ها می‌رسد. معمولا هنگام تست پرتابگرها محموله‌ای برای تست داخل آن قرار می‌دهند تا توان پرتابگر برای فرستادن محموله به سطح انرژی مورد نظر را آزمایش کنند. ایلان‌ماسک برای این تست یکی از محصولات شرکت دیگر خود را انتخاب کرد و به نوعی تبلیغی برای دیگر ایده‌هایش انجام داد. البته این خودرو با وجود برقی بودن، امکان انجام هیچ عملکردی در فضا ندارد و فقط به شکل نمادین از مدار زمین خارج و وارد مدار مریخ می‌شود.

وی افزود: خودروی الکتریکی تسلا از مدار مریخ عبور کرده و تا مدار سیارکی پیش می‌رود و بعد از آن برای همیشه در یک مدار بیضی‌شکل به دور خورشید می‌گردد. از این به بعد کنترلی روی این خودرو نیست و قرار نیست ماموریت خاصی انجام دهد. هدف از ارسال این خودرو به مدار گردش به دور خورشید نشان دادن توانایی ارسال محموله به این سطح انرژی است. مداری که این خودرو به آن تزریق شده از سطح انرژی مدار مریخ هم بالاتر است و با این سطح انرژی براحتی می‌توان به مدار مریخ رسید.

فالکون هِوی، مرزهای سفر به فضا را جابه‌جا کرد!

پرتابگر فالکون هِوی قدرتی برابر ۱۸بوئینگ ۷۴۷ دارد و با اتکا به چنین قدرتی می‌تواند سیستم سفر به مریخ را نسبت به آنچه امروز برای آن برنامه‌ریزی شده به‌کلی تغییر دهد. گرچه برای پرتاب این خودروی صدهزاردلاری دلیل علمی و هدف فناورانه خاصی وجود نداشت، اما نشان از موفقیت یک ایده نو و تضمین آینده‌ای روشن برای چشم‌انداز فضاست.

آیدین محمدی اهمیت انجام این ماموریت مهم را ورود شرکت‌های خصوصی به حمل‌ونقل فضایی مطرح می‌کند و می‌گوید: بعد از آن که شرکت متعلق به خانم انوشه انصاری جایزه‌ای برای فعالیت شرکت‌های خصوصی در حوزه حمل‌ونقل فضایی درنظر گرفت، شرکت‌های خصوصی وارد این حوزه شدند. از نظر من بزرگ‌ترین اتفاق در این ماموریت این بود که در حال حاضر این یک شرکت خصوصی است که مرزهای سفر به اعماق فضا را جابه‌جا می‌کند. این شرکت می‌تواند هزینه سفرهای فضایی را به زیر هزار دلار برساند و بزرگ‌ترین پرتابگر ساخته دست بشر را به فضا فرستاده است.

نکته قابل توجه دیگر در این ماموریت، آینده‌ای است که برای ماموریت‌های فضایی رقم می‌زند. هنگامی که عکس باز آلدرین را در حال تماشای پرتاب این پرتابگر دیدم، به این فکر می‌کردم که او اکنون به پرتابگری نگاه می‌کند که قرار است فضانوردان چند نسل بعد از خود را به مریخ برساند. باز آلدرین دومین فضانوردی بود که قدم روی کره ماه گذاشت و این پرتاب را از همان سکوی پرتابی می‌دید که «آپولو» از آنجا به سمت ماه پرتاب شد.

ارزش اقتصادی این پرتاب

هزینه پایه ارسال پرتابگر فالکون ۹ حدود ۶۲ میلیون دلار است و ارسال فالکون هِوی نیز در نخستین برنامه اجرایی، حدود ۹۰ میلیون دلار هزینه داشت. اگر ناسا به ساخت چنین پرتابگری تصمیم بگیرد، هزینه آن ممکن است بیش از ده برابر هزینه ساخت و پرتاب فالکون هِوی باشد بنابراین حداقل تا پنج سال دیگر امکان پرتاب چنین پرتابگری برای ناسا وجود ندارد ؛ چرا که پرتابگرهای فالکون امکان بازگشت مجدد به زمین و آماده‌سازی برای استفاده دوباره ندارند. بنابراین به نظر می‌رسد بهترین راه حل پیش روی ناسا برای بازگشت دوباره احتمالی به ماه یا سفر به مریخ استفاده از پرتابگرهای قدرتمند و کم هزینه فالکون باشد.

محمدی دلیل اصلی به صرفه بودن این پرتابگر را امکان بازیابی دوباره عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: بیش از ۸۵ درصد هزینه یک پرتاب فضایی صرف سازه، موتور و پرتابگر است و درصد بسیار کمتری از هزینه‌ها صرف سوخت پرتابگرها می‌شود. اگر امکان استفاده از پرتابگرها برای بار دوم و سوم و بیشتر وجود داشته باشد، قیمت یک پرتاب فضایی بشدت پایین می‌آید. ادعای ایلان ماسک هم همین است که هزینه سفر به فضا را برای هر نفر به حدود هزار دلار برساند. در راستای همین هدف، طراحی و ساخت فالکون ۹ انجام شد که می‌تواند به فضا پرتاب شود و دوباره روی زمین ‌فرود آید. این ماموریت تا به حال چند تست موفق و ناموفق داشته است و در مسیر کاهش هزینه سفرهای فضایی نقشی بزرگ داشته است. به این ترتیب با بازیابی پرتابگرها، بعد از هرپرتاب فقط هزینه سوخت باقی می‌ماند.

از طرف دیگر فالکون هِوی قابلیت حمل محموله‌های بسیار سنگین به مدار عبور از جاذبه زمین را دارد که در تاریخ حمل‌ونقل فضایی بی‌سابقه است. این پرتابگر به طرز اعجاب‌آوری قادر است یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ را با سوخت و خدمه و مسافران آن، در مدار زمین قرار دهد!

سفر خودروی برقی تسلا به مدار زمین

حمل خودروی الکتریکی تسلا رودستر (Roadster) در اولین ماموریت پرتابگر فالکون هِوی از تفاوت‌های اصلی این ماموریت با پرتاب‌های قبلی فالکون است. در این برنامه محموله حاوی خودروی آلبالویی رنگ تسلا با وزنی حدود ۶۴ هزار کیلوگرم به سمت مدار مریخ فرستاده شد.

ایده ماسک برای این پرتاب همراه کردن مرحله سوم پرتابگر با محموله به سمت کمربند ون آلن (Van Allen) زمین بود. شش ساعت بعد از قرارگیری قسمت بالایی پرتابگر در این مدار، خودروی تسلا از پرتابگر جدا شد و به سمت مدار مریخ فرستاده شد. این خودرو بعد از گذشتن از مدار مریخ وارد مدار سیارکی شده و در مداری بیضی شکل به حرکت به دور خورشید ادامه خواهد داد.

اما این کار به این سادگی انجام نشد و با خطراتی همراه بود که ماموریت را دشوارتر می‌ساخت. مرحله سوم پرتابگر با نزدیک شدن به کمربند ون آلن در معرض اشعه رادیواکتیو و ذرات با انرژی بالا قرار گرفت. در این شرایط ممکن بود سوخت پرتابگر یخ زده و اکسیژن تبخیر شود. به این ترتیب سوخت مورد نیاز برای تامین انرژی و فرستادن محموله به سمت مریخ از دست می‌رفت و احتمالا محموله وارد جو زمین شده و می‌سوخت.

سه دوربین نصب شده روی این خودرو تصاویری شگفت‌انگیز و باورنکردنی از قرارگیری یک خودرو در مدار زمین و فراتر از آن را به تصویر کشیدند. اما بعد از این کنترلی روی این خودرو وجود ندارد و این موفقیت فقط راه را برای ماموریت‌های آینده هموار می‌سازد.

عصر جدید پرتابگرهای فضایی

کارشناسان اسپیس ایکس، فالکون هِوی را آغازی برای فرصت‌های جدید ماموریت‌های فضایی می‌دانند. از فرستادن دوباره انسان به ماه تا انجام ماموریت‌های رباتیک اکتشافی به اهداف دوردستی مثل انسلادوس، قمر سیاره زحل، قابلیت‌هایی است که برای فالکون هِوی قابل دسترس به نظر می‌رسد.

اسپیس ایکس بعد از موفق عمل کردن این پرتابگر، در سه تا شش ماه آینده ماموریت بعدی را آغاز خواهد کرد. به گفته این شرکت، بعد از موفقیت این ماموریت، برنامه بعدی فالکون هِوی فرستادن دو گردشگر فضایی که هنوز نام آنها مشخص نیست، به مدار ماه تا پایان سال ۲۰۱۸ میلادی است. از طرف دیگر شرکت بلو اوریجین (Blue Origin) که به‌عنوان رقیب اسپیس ایکس در برنامه پرتاب پرتابگرها به فضا شناخته می‌شود، در حال توسعه پرتابگر سنگین مشابه به نام نیوگلن (New Glenn) برای ارسال محموله به فضاست.

بلو اوریجین اعلام کرده در دهه ۲۰۲۰ میلادی ماموریت این پرتابگر آغاز خواهد شد، اما مشخص نیست تا آن زمان فالکون چند فضانورد را به فضا برده و بازگردانده باشد. با این حال همه این تلاش‌ها خبر ازآغاز عصری جدید در فضا دارد که غول‌های حمل‌ونقل فضایی به رقابت چالش‌برانگیز تازه‌ای وارد می‌کند.

آنچه پیش از پرتاب فالکون‌هِوی گذشت …

پیش از پرتاب فالکون هِوی، بزرگ ترین موفقیت اسپیس ایکس در پرتابگرهای فالکون، به زمین باز گرداندن موفق فالکون ۹ بود. فناوری فرود آوردن مرحله اول پرتابگرهایی که به مدار زمین ارسال می‌شوند، پیش از این استفاده نشده بود و ایلان ماسک، موسس شرکت اسپیس ایکس برای نخستین‌بار چنین پروژه‌ای را آغاز کرد. به این ترتیب او با نشان دادن عملیاتی بودن این پروژه، تحول بزرگی در حمل‌ونقل فضایی ایجاد کرد که باعث صرفه‌جویی قابل توجه در هزینه‌های پرتاب محموله‌ها به فضا می‌شود.

نخستین ایده ساخت و پرتاب این پرتابگر سال ۲۰۱۱ میلادی مطرح شد و ماسک در اواخر سال ۲۰۱۳ میلادی خبر از راه‌اندازی اولیه این پرتابگر داد. اکنون با گذشت چهار سال، این ماموریت با موفقیت انجام شده و رویای سفر انسان به مریخ را یک قدم به واقعیت نزدیک‌تر کرده است.

برخورد با مواد معدنی برون زمینی ۶۰ میلیون ساله

کشف آثار برخورد شهاب‌سنگی به زمین در ۶۰ میلیون سال پیش

کشف آثار برخورد شهاب‌سنگی به زمین در ۶۰ میلیون سال پیش

در جزیره‌ای دور افتاده در اسکاتلند آثاری از مواد معدنی برون زمینی پیدا شده که مربوط به برخورد شهاب‌سنگی با زمین در ۶۰ میلیون سال پیش است. طبق مقاله‌ای که در مجله ژئوساینس وُرلد (GeoScienceWorld) در تاریخ ۲۱ آذر /۱۲ دسامبر منتشر شد، گروهی از جغرافی‌دانان، از برک‌بک دانشگاه لندن، در حال بررسی سنگ‌های آتشفشانی در جزیره اسکای در اسکاتلند بودند. آن‌ها در حین این کاوش سنگ‌های معدنی نادری کشف کردند که پیش از این روی زمین دیده نشده بود.

تمرکز اصلی گروه در این پژوهش روی لایه‌ای یک متری از گدازه‌ای با ۶۰ میلیون سال قدمت است. پژوهشگران با استفاده از یک ریزکاو الکترونی(electron microprobe)  متوجه شدند در سنگ‌های این منطقه مواد معدنی کمیابی وجود دارد که از فضا آمده است. ریزکاو الکترونی، الکترون‌ها را به سمت نمونه‌ها پرتاب و پرتو ایکس تابشی از نمونه‌ها را در واکنش آن تحلیل می‌کند.

این مواد معدنی اسرارآمیز ازبورنیت‌های غنی از وانادیم و نیوبیوم هستند که پیش‌تر فقط در مأموریت استارداستِ ناسا کشف شده بودند. نمونه غبار‌های کیهانی جمع‌آوری شده در این مأموریت از دنباله‌دار ۸۱-پی/وایلد۲ (۸۱P/Wild 2) کشف شدند. یکی از نویسندگان مقاله این پژوهش با نام اندی بیرد (Andy Beard)، مدرس دپارتمان علوم‌سیاره‌ای و زمین در برک‌بک دانشگاه لندن، در بیانیه‌ای گفت: «زمانی‌که ماهیت سنگ‌ها را فهمیدیم، بسیار غافلگیر شدیم و برای ما کمی شوکه‌کننده بود چون انتظارش را نداشتیم.»

به گفته پژوهشگران، نمونه کشف شده ذوب نشده بود؛ این احتمالاً به این معناست که تکه‌ای اصلی از شهاب‌سنگ بوده است. سایر مواد معدنی مرتبط با برخورد نیز در همان محل پیدا شد. جالب آنکه همین ترکیب معدنی عجیب در محل دیگری و هفت کیلومتر دورتر پیدا شد. طبق مشاهدات، این محل شامل لایه‌ای به ضخامت دو متر از مواد خارج شده از دهانه برخوردی بود. این کشف سؤال‌های بسیاری را درباره این ناحیه -که با نام بی‌پی‌آی‌پی(BPIP)  نیز شناخته می‌شود- و محل برخورد شهاب‌سنگ باستانی به‌وجود می‌آورد.

به باور پژوهشگران این احتمال نیز وجود دارد که برخورد شهاب‌سنگ سبب فوران گدازه‌های آتشفشانی شده باشد و تصور می‌شود آغاز آن در همان زمان بوده است. ناحیه‌ای که پژوهشگران مواد معدنی غیرعادی را در آن کشف کردند ناهموار، باتلاقی و دارای شیب زیاد است؛ به‌طوری که شاید مانعی بر سر راه پژوهشگران قبلی در جمع‌آوری نمونه از محل بوده است. سیمون درک (Simon Drake)، مدرس همکار زمین‌شناسی در همان مؤسسه، در بیانیه‌ای گفت: «ما تا بالای زانو در گل بودیم و من دائماً به اندی بیرد می‌گفتم که امیدوارم ارزشش را داشته باشد و البته داشت.»

کشف ستارگان سیاره خوار

کشف احتمالی ستاره سیاره‌خوار

کشف احتمالی ستاره سیاره‌خوار

برخی از ما دربارۀ پدیدۀ فرزندخواری در بعضی از جانوران مطالبی شنیده‌ایم؛ ولی گویا این پدیده فقط در میان جانوران زمینی شیوع ندارد، بلکه در میان ستارگان هم دیده می‌شود. اخیراً برخی از منجمان ایالات متحده ستارۀ آر زد حوت (RZ Piscium) را برررسی کرده‌اند و شواهدی مبنی بر ضعیف شدن نور این ستاره یافته‌اند. این اتفاق عجیب و پیش‌بینی نشده بود. دانشمندان حدس می‌زنند که علت این پدیده ابری از گاز و غبار به دور این ستاره است. عجیب‌تر آنکه این گاز و غبار از تخریب سیاره‌های ستارۀ مادر به جای مانده‌اند، گویی حباب‌هایی از آن‌ها به درون ستاره می‌ریزند و نور ستاره را تا حدود زیادی سد می‌کنند.

آر زد حوت ستاره‌ای است در صورت فلکی حوت که حدود ۵۵۰ سال نوری از ما فاصله دارد. نور نامنظم این ستاره حدود دو روز طول می‌کشد تا ۱۰ درصد کاهش یابد. این‌ امر سبب می‌شود که این ستاره، مانند خورشید ما که با سیارات و کمربندی از سیارک‌ها و گاز و غبار محاصره شده است، امواج مادون قرمز بیشتری تولید کند. امواج مادون قرمز این سیاره حدود ۸ درصد کل تابش نور ستاره و حاکی از انبوهی از گاز و غبار به دور این ستاره است.

کشف ستارگان سیاره خوار

این پژوهش و دیگر پژوهش‌ها باعث شده است که جمعی از دانشمندان ستارۀ آر زد حوت را ستارۀ جوان خورشیدمانندی بدانند. ستاره‌ای که در میان کمربندی از سیارک‌ها قرار دارد و سنگ‌ها در آن پس از برخورد با یکدیگر به گرد و غبار تبدیل می‌شوند؛ اما شواهد چندان واضح نیست. گروهی دیگر از منجمان بر این باورند که این ستاره بسیار پیر‌تر از خورشید ماست و در مرحلۀ تبدیل شدن به غول سرخ است. آن‌ها معتقدند که این صفحۀ گاز و غبار نیز به‌تدریج طی میلیون‌ها سال از میان خواهد رفت. به نظر می‌رسد، این دانشمندان برای طول موج مادون قرمز باید به دنبال عامل دیگری باشند. زیرا طبق شواهد ستاره‌های کهنسال در حال بزرگ شدن و نزدیک شدن به سیاراتشان هستند که این امر موجب تخریب آن‌ها می‌شود و غبار موردنظر را ایجاد می‌کند. نکتۀ جالب توجه آنکه شواهد هر دو گروه به یک میزان قوی و ابهاماتشان تقریباً در یک سطح است. بنابراین، ستارۀ آر زد حوت می‌تواند هر دو فرضیه را در بر گیرد. پژوهش‌ها برای راستی‌آزمایی این فرضیات همچنان ادامه دارد.

 

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

دانشمندان کشف کردند که بعید به‌نظر می‌رسد تپ‌اختر‌ها، ستاره‌های نوترونی که به طرز فوق العاده‌ای سریع چرخش می‌کنند، منبع پادماده‌ای باشند که به زمین می‌رسد.

این یافته‌ها که در مجله ساینس (Science) منتشر شده است، حاصل تلاش دانشمندان در رصدخانه پرتوی گامای هاوک (HAWC) در مکزیک است. آن‌ها برای اولین بار نمای زاویه بازی را از پرتوهای گامایی ثبت کردند که از دو ستاره‌ای که به سرعت می‌چرخیدند منتشر می‌شدند.

مسئله به ذراتی به نام پوزیترون مربوط است. این‌ها پادذره الکترون‌ها هستند که ما در سال ۱۳۸۷ /۲۰۰۸ به طرز غیر عادی تعداد زیادی از آن‌ها را در نتیجه پرتوهای کیهانی در مدار زمین مشاهده کردیم.

برای منبع این ذرات دو نظریه وجود دارد: تپ‌اختر‌ها و ماده تاریک.

تپ‌اخترهای خاصی که گمان می‌شود منشا پاد ماده باشند، جمینگا (Geminga) و PSR B0656+14 نامیده می‌شوند که ۱۰۰۰ سال نوری از ما فاصله دارند.

بااین حال، با بررسی این ستاره‌ها، دانشمندان متوجه شدند که اگر آن‌ها منشا پوزیترون‌ها باشند، این ذرات بیش از حد انرژی از دست می‌دهند، بنابراین به نظر می‌رسد که این ایده را می‌توان رد کرد.

جوردن گودمن ( Jordan Goodman)، استادفیزیک در دانشگاه مریلند و سرپرست پژوهش در بیانیه‌ای گفت: «اندازه‌گیری‌های جدیدجالب است، زیرا به شدت بر ضد این نظریه است که این پوزیترون‌ها از دو تپ‌اختر نزدیک به زمین می‌آیند.»

آشکار ساز  HAWC در نوع خود عالی است و در ارتفاع ۴۱۰۰ متری، در لبه آتشفشان سیرا نگرا (Sierra Negra) قرار گرفته است. این آشکارساز شامل ۳۰۰ مخزن بزرگ آب است که برای ردیابی بهمنی از ذرات که از جو می‌آیند، استفاده می‌شود.

در این مورد، پرتوهای گامای ناشی از تپ‌اخترها ، به ذرات داخل جو برخورد می‌کنند و بهمنی از ذرات را بوجود می‌آورند که با ایجاد نورهای آبی رنگ در مخزن‌ها می‌توانند مشاهده و اندازه‌گیری شوند.

با اندازه‌گیری انرژی این ذرات، پژوهشگران می‌توانند تعداد پوزیترون‌هایی که به تپ‌اخترها مربوط هستند را مشخص کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ذرات آن‌قدر با سرعت از تپ‌اخترها دور نمی‌شوند که پوزیترون‌هایی را که به زمین می‌رسند توجیه کند.

گودمن در ادامه گفت:«اندازه‌گیری‌های ما جواب مسئله را به نفع ماده تاریک تعیین نمی‌کند، اما هر نظریه جدیدی که بخواهد با استفاده از تپ‌اختر‌ها مقدار پوزیترون اضافه را توضیح دهد، باید بتواند آنچه را که ما یافته‌ایم توجیه کند.»

 

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم نجوم و اختر فیزیک جمهوری اسلامی ایران با کسب پنج مدال موفق به تصاحب جایگاه سوم جهان در المپیاد جهانی نجوم ۲۰۱۷ تایلند شدند.

به گزارش دیده بان علم ایران، دانش‌پژوهان تیم المپیاد نجوم ایران در یازدهمین المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک با کسب یک مدال طلا، سه مدال نقره و یک مدال برنز بعد از تایلند و آمریکا به مقام سوم جهان دست یافتند.

در این مسابقات که از ۲۱ تا ۳۰ آبان ماه با حضور ۴۵ کشور جهان در تایلند برگزار شد، شایان عزیزی به مدال طلا، امیرحسین ستوده فر، زهرا فرهمند و پریماه صفریان به مدال نقره و سینا بلوکی به مدال برنز دست یافتند.

 

اعضای تیم و سرپرستان تیم نجوم ایران، روز پنجشنبه دوم آذرماه امسال ساعت ۱۹:۳۵ از طریق فرودگاه امام خمینی تهران وارد کشور می‌شوند.

 

آسمان در این هفته، ۳۰ آبان تا ۶ آذر

آسمان در این هفته، 30 آبان تا 6 آذر

آسمان در این هفته، 30 آبان تا 6 آذر

شما را هر هفته به مهمانی آسمان دعوت کرده‌ایم…

با ما همراه باشید

با آمدن ماه آذر هوا سردتر و شرایط منجمان برای رصد سخت‌تر می‌شود. زیرا برای فرار از آلودگی نوری شهرها باید به سمت کویرها روانه شوند تا زیبایی آسمانی تاریک را که با ستاره‌ها مزین شده‌ است بیابند.

در این هفته عطارد و زحل را می‌توانید کمی پس از غروب خورشید در آسمان غربی نظاره‌گر باشید اما سه سیاره مریخ، مشتری و زهره به ترتیب و قبل از طلوع خورشید از سمت شرق طلوع می‌کنند و پس از بالا آمدن خورشید در درخشش آن گم می‌شوند.

در هفته پیش رو شاهد بارش شهابی آلفا-تکشاخی هستیم که تا چهارم آذر ادامه دارد ولی زمان اوج این بارش در آخرین شب ماه آبان است. تعداد شهاب‌های آن در یک ساعت (آهنگ ساعتی سرسویی یا ZHR) حدود پنج است و طبق برخی پیش‌بینی‌ها ممکن است به ۴۰۰ هم برسد.

عطارد، نزدیکترین سیاره به خورشید، ۳ آذر به بیشترین کشیدگی شرقی خود می‌رسد.در این حالت از دید ناظر زمینی بیشترین فاصله را از خورشید گرفته است که این فاصله ۲۲ درجه است. این زمان بسیار مناسبی برای رصد این سیاره گریزپاست.

 

بارش شهابی اسدی در شامگاه ۲۶ آبان به اوج می‌رسد

بارش شهابی اسدی در شامگاه 26 آبان به اوج می‌رسد

بارش شهابی اسدی در شامگاه 26 آبان به اوج می‌رسد

بارش‌های شهابی که در نتیجه عبور سیاره زمین از نزدیکی ذرات برجای مانده از سیارک‌ها یا دنباله‌دارها به‌وجود می‌آیند، از جذاب‌ترین و پرطرفدارترین پدیده‌های نجومی به شمار می‌آیند.

پدیده‌هایی که برای آماتور‌ها و حرفه‌ای‌ها و حتی عموم افرادی که نجوم را به صورت جدی دنبال نمی‌کنند، جذابیت خاص خود را دارند.

بارش شهابی اسدی ۱۳۹۶، برخلاف آنچه پارسال شاهد آن بودیم، به احتمال زیاد بارش پر فروغی خواهد بود. هرچند پیش‌‎بینی می‌شود که آهنگ ساعتی سرسویی ZHR این بارش تقریبا ۲۰ خواهد بود؛ اما وضعیت مناسب ماه باعث می‌‌شود در آسمان‌های تاریک بتوانیم بارش پرفروغی را شاهد باشیم. (ZHR بیشترین تعداد شهاب‌هایی است که در ساعات اوج بارش در شرایط ایده‌آل می توانید ببنید، در صورتی که کانون بارش در سرسو باشد)

بارش‌های شهابی را بر اساس کانون بارش نام‌گذاری می‌کنند، مثلا در مورد بارش شهابی اسدی، به سبب اینکه از دید ناظران زمینی به‌نظر می‌رسد امتداد شهاب‌ها به نقطه‌ای در صورت فلکی اسد می‌رسد، بارش شهابی اسدی نامیده می‌شود.

ماه در شامگاه ۲۶ آبان اندکی پس از غروب خورشید، غروب خواهد کرد و با غروب ماه در صورتی که از آلودگی نوری شهرها دور باشیم، امکان مشاهده شهاب‌های زیبای اسدی را خواهیم داشت؛ شهاب‌هایی که منشا ایجاد آن‌ها ذرات برجای مانده از دنباله‌دار تمپل-تاتل است. این دنباله‌دار هر ۳۳ سال یک‌بار از نزدیکی خورشید عبور می‌کند. ذرات برجای مانده عمدتا به اندازه نوک یک سوزن کوچک هستند و با عبور زمین از نزدیکی آن‌ها در دام گرانش زمین می‌افتند و در اثر اصطکاک با جو زمین می‌سوزند و از خود نور تولید می‌کنند. این نور تولید شده را شهاب می‌نامیم. اگر ذرات به اندازه کافی بزرگ باشند که پس از اصطکاک با جو قطعه‌ای از آن‌ها باقی بماند و روی زمین سقوط کند، به آن ذرات سقوط کرده شهاب‌سنگ می‌گوییم. دانشمندان معتقدند ذرات تولید کننده بارش شهابی اسدی به حدی کوچک هستند که از هیچکدام از آن‌ها شهاب‌سنگی برجای نمی‌ماند.

در صورتی که با مقدمات نجوم رصدی آشنا باشید می‌توانید فرم ثبت بارش‌های شهابی را از وبگاه انجمن بین‌المللی شهاب‌ها (IMO) دانلود کنید و با پرکردن این فرم در شب‌های اوج بارش به‌گونه‌ای در یک فعالیت علوم شهروندی شرکت کنید.

چنین فعالیت‌هایی علاوه بر ارتقا مهارت‌های رصد شما، به انجام پروژه‌های علمی انجام شده در موسسات معتبر کمک خواهد کرد.

بهترین زمان رصد بارش اسدی امسال، ساعات پس از نیمه شب ۲۶ آبان تا صبحگاه ۲۷ آبان است. سعی کنید تا آنجا که ممکن است از الودگی نوری شهر‌ها دور شوید و به مکان‌های هرچه تاریک‌تر بروید.

 

بارش شهابی اسدی در شامگاه ۲۶ آبان به اوج می‌رسد

بارش شهابی اسدی در شامگاه 26 آبان به اوج می‌رسد

بارش شهابی اسدی در شامگاه 26 آبان به اوج می‌رسد

بارش‌های شهابی که در نتیجه عبور سیاره زمین از نزدیکی ذرات برجای مانده از سیارک‌ها یا دنباله‌دارها به‌وجود می‌آیند، از جذاب‌ترین و پرطرفدارترین پدیده‌های نجومی به شمار می‌آیند.

پدیده‌هایی که برای آماتور‌ها و حرفه‌ای‌ها و حتی عموم افرادی که نجوم را به صورت جدی دنبال نمی‌کنند، جذابیت خاص خود را دارند.

بارش شهابی اسدی ۱۳۹۶، برخلاف آنچه پارسال شاهد آن بودیم، به احتمال زیاد بارش پر فروغی خواهد بود. هرچند پیش‌‎بینی می‌شود که آهنگ ساعتی سرسویی ZHR این بارش تقریبا ۲۰ خواهد بود؛ اما وضعیت مناسب ماه باعث می‌‌شود در آسمان‌های تاریک بتوانیم بارش پرفروغی را شاهد باشیم. (ZHR بیشترین تعداد شهاب‌هایی است که در ساعات اوج بارش در شرایط ایده‌آل می توانید ببنید، در صورتی که کانون بارش در سرسو باشد)

بارش‌های شهابی را بر اساس کانون بارش نام‌گذاری می‌کنند، مثلا در مورد بارش شهابی اسدی، به سبب اینکه از دید ناظران زمینی به‌نظر می‌رسد امتداد شهاب‌ها به نقطه‌ای در صورت فلکی اسد می‌رسد، بارش شهابی اسدی نامیده می‌شود.

ماه در شامگاه ۲۶ آبان اندکی پس از غروب خورشید، غروب خواهد کرد و با غروب ماه در صورتی که از آلودگی نوری شهرها دور باشیم، امکان مشاهده شهاب‌های زیبای اسدی را خواهیم داشت؛ شهاب‌هایی که منشا ایجاد آن‌ها ذرات برجای مانده از دنباله‌دار تمپل-تاتل است. این دنباله‌دار هر ۳۳ سال یک‌بار از نزدیکی خورشید عبور می‌کند. ذرات برجای مانده عمدتا به اندازه نوک یک سوزن کوچک هستند و با عبور زمین از نزدیکی آن‌ها در دام گرانش زمین می‌افتند و در اثر اصطکاک با جو زمین می‌سوزند و از خود نور تولید می‌کنند. این نور تولید شده را شهاب می‌نامیم. اگر ذرات به اندازه کافی بزرگ باشند که پس از اصطکاک با جو قطعه‌ای از آن‌ها باقی بماند و روی زمین سقوط کند، به آن ذرات سقوط کرده شهاب‌سنگ می‌گوییم. دانشمندان معتقدند ذرات تولید کننده بارش شهابی اسدی به حدی کوچک هستند که از هیچکدام از آن‌ها شهاب‌سنگی برجای نمی‌ماند.

در صورتی که با مقدمات نجوم رصدی آشنا باشید می‌توانید فرم ثبت بارش‌های شهابی را از وبگاه انجمن بین‌المللی شهاب‌ها (IMO) دانلود کنید و با پرکردن این فرم در شب‌های اوج بارش به‌گونه‌ای در یک فعالیت علوم شهروندی شرکت کنید.

چنین فعالیت‌هایی علاوه بر ارتقا مهارت‌های رصد شما، به انجام پروژه‌های علمی انجام شده در موسسات معتبر کمک خواهد کرد.

بهترین زمان رصد بارش اسدی امسال، ساعات پس از نیمه شب ۲۶ آبان تا صبحگاه ۲۷ آبان است. سعی کنید تا آنجا که ممکن است از الودگی نوری شهر‌ها دور شوید و به مکان‌های هرچه تاریک‌تر بروید.

 

کشف قدیمی‌ترین کهکشان مارپیچی مشاهده شده تاکنون

کشف قدیمی‌ترین کهکشان مارپیچی مشاهده شده تاکنون

کشف قدیمی‌ترین کهکشان مارپیچی مشاهده شده تاکنون

گروهی بین‌المللی از ستاره‌شناسان قدیمی‌ترین کهکشان مارپیچی را که تاکنون کشف شده است، مشاهده کردند. این کهکشان زمانی شکل گرفته است که ۲٫۶ میلیارد سال از عمر جهان می‌گذشته، حدود یک پنجم سن الان آن.

این شئ که با نام A1689B11 شناخته می‌شود یافته‌ای قابل توجه است. باتوجه به توضیحات گروه در این پژوهش که در آستروفیزیکال جورنال (Astrophysical Journal) منتشر خواهد شد، این دومین کهکشان مارپیچی مشاهده شده‌ای است که بیش از ۱۰ میلیارد سال نوری از زمین فاصله دارد. این مشاهدات اولین قدم در درک چگونگی تشکیل کهکشان‌های مارپیچی، مانند کهکشان راه شیری، و مهم‌تر از همه شکل اولیه آن‌هاست.

سرنویسنده دکتر تیانتیان یوان (Dr Tiantian Yuan) از دانشگاه فناوری سوینبرن در استرالیا، در بیانیه‌ای گفت: «این کهکشان ۲۰ برابر سریع‌تر از کهکشان‌های امروزه، ستاره‌ تشکیل می‌دهد، با همان سرعت کهکشان‌های جوان با جرم مشابه در کیهان اولیه. با این حال، برخلاف دیگر کهکشان‌های هم‌دوره خود، A1689B11 دیسکی بسیار سرد و باریک دارد، و به آرامی و با مقدار تلاطمی که به‌طرز عجیبی کم است، می‌چرخد. این نوع کهکشان‌ مارپیچی هرگز در این دوره ابتدایی از جهان، دیده نشده بود.

این اعتقاد وجود دارد که کهکشان‌ها بر اثر گرانش ماده تاریک تشکیل شدند. در چند میلیون سال اولیه بعد از مهبانگ، گاز هیدروژن در کهکشان‌ها جریان پیدا کرد و با فروریختن و فشرده شدن این گاز تحت تاثیر گرانش، ستاره‌ها و در نهایت سیاه‌چاله‌های اَبَرپرجرم تشکیل شد. طی میلیاردها سال، این پیش‌کهکشان‌ها به کهکشان‌های مارپیچی تبدیل شدند اگرچه سلسله رویدادهای مربوط به شکل‌گیری آن‌ها هنوز به طور دقیق مشخص نیست.

به گفته دکتر یوان «کهکشان‌های مارپیچی در کیهان اولیه بسیار نادرند و این کشف درهای جدیدی را برای بررسی چگونگی تحول کهکشان‌ها از قرص‌های متلاطم و آشفته به قرص‌های آرام و باریکی مثل کهکشان راه شیری ما باز می‌کند.»

این مشاهدات به‌وسیله عدسی‌های گرانشی ممکن شد. اشیای پرجرم و در این مورد خوشه‌های کهکشانی، می‌توانند فضا-زمان را طوری خمیده کنند که منبعی از نور که پشت آن‌ها واقع است بزرگ دیده شود گویی که از عدسی عبور کرده است. نور A1689B11 دستخوش چنین فرایندی شده است و بنابراین گروه توانست آن را ببیند.

دکتر یوان اضافه کرد: «این تکنیک به ما اجازه می‌دهد تا کهکشان‌های قدیمی را با وضوح بالا و با جزئیاتی بی‌نظیر بررسی کنیم. ما قادریم تا به ۱۱ میلیارد سال قبل نگاه کنیم و مستقیما شاهد تشکیل اولین بازوهای مارپیچی یک کهکشان باشیم.»

احتمالا کهکشان‌های بیشتری مانند A1689B11 وجود دارند و ما به‌زودی می‌توانیم آن‌ها را پیدا کنیم. وقتی اطلاعات تلسکوپ‌های فضایی مانند جیمز وب در چند سال آینده در اختیار ما قرار بگیرد، تعداد بیشتری از این اجرام را با جزئیات بهتری خواهیم دید.

 

نامگذاری سیارکی به نام دکتر نادر حقیقی‌پور

نامگذاری سیارکی به نام دکتر نادر حقیقی‌پور

نامگذاری سیارکی به نام دکتر نادر حقیقی‌پور

اتحادیه بین‌المللی نجوم، سیارک ۱۰۶۸۸ را به پاس تلاش‌های علمی دکتر نادر حقیقی‌پور، به نام  (۱۰۶۸۸) Haghighipourنامگذاری کرد.
به گزارش مجله نجوم، دکتر حقیقی‌پور استاد دانشگاه هاوایی و رئیس بخش علوم سیاره‌ای و اخترزیست‌شناسی اتحادیه بین‌المللی نجوم است که در زمینه سیاره‌های فراخورشیدی مطالعه می‌کند.
سیارک حقیقی‌پور را Schelte J. Bus. در نهم اسفند ۱۳۵۹ در رصدخانه سایدینگ اسپرینگ کشف کرده است. این سیارک در کمربند اصلی سیارک‌ها در حد فاصل مدار دو سیاره مریخ و مشتری قرار دارد و هر ۵٫۵۸ سال یک بار به دور خورشید می‌گردد.
نویسنده: کاظم کوکرم/ مجله نجوم

توجه:

بازنشر مطالبی که گروه تحریریه فضای مجازی ماهنامه نجوم دروبگاه، کانال تلگرام، اینستاگرام و … تولید می‌کنند، در دیگر رسانه‌های مکتوب و مجازی، به شرط ذکر منبع و نام نویسنده یا مترجم بلامانع است.در غیر این صورت بدیهی است حق پیگیری قانونی، مطابق با قانون حمایت از مؤلفین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای ماهنامه نجوم محفوظ خواهد بود.