چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

یکی از اهداف بلندپروانه چینی‌ها در فضا، اعزام فضانوردان این کشور به ماه تا پایان دهه ۱۴۰۰/ ۲۰۲۰ است. به همین دلیل در سال‌های گذشته سازمان فضایی چین ماموریت‌های فضایی مختلفی را در مدار زمین و ماه برای فراهم‌آوردن مقدمات این سفر هیجان‌انگیز انجام داده‌اند؛ از ارسال ایستگاه‌های فضایی به مدار زمین تا پرتاب کاوشگرهای روباتیک به ماه. در هفته‌ای که گذشت آنها با اتمام و شروع دو ماموریت فضایی، دو گام دیگر به اعزام فضانوردان خود به ماه نزدیک‌تر شد.

سه‌شنبه هفته گذشته هشت داوطلب چینی پس از ۳۷۰ روز از یک آزمایشگاه سربسته موسوم به «یوگنگ-۱» (به معنی قصر قمری) در دانشگاه بیهانگ چین بیرون آمدند.

داوطلبان در آزمایشگاه یوگنگ – ۱، اقامتی یک ساله را در ماه شبیه‌سازی کردند. این آزمایشگاه حدود ۱۵۰ مترمربع مساحت دارد و شرایط آن شبیه کلونی‌های فضایی است که در آینده قرار است برای اقامت فضانوردان چینی روی ماه ساخته شود. این داوطلبان همه نیازهای اولیه خود مانند هوا، آب و غذا را از طریق امکانات موجود در آزمایشگاه یوگنگ تامین می‌کردند. مثلا در این آزمایشگاه سامانه‌هایی برای بازیافت هوا و آب وجود داشت. یا داوطلبان بخش قابل توجهی از غذای خود را از طریق کشت گیاهان تامین می‌کردند. حتی جالب است بدانید ارتباط آنها با مرکز فرماندهی ماموریت نیز از طریق ارتباطات رادیویی انجام می‌شد! داوطلبان در این ماموریت طولانی‌مدت و رکوردشکن آزمایش‌ها و بررسی‌های مختلفی روی تاب‌آوری روحی انسان در اقامت‌های بلندمدت انجام دادند و تجربیات ویژه‌ای در این زمینه به دست آوردند.

ارتباط با نیمه پنهان ماه

سازمان فضایی چین شامگاه یکشنبه ۳۰ اردیبهشت۹۷ فضاپیمایی ارتباطی با نام «کوچیا» (Queqiao) را به فضا پرتاب کرد. این فضاپیما در فاصله ۵/۱ میلیون کیلومتری از زمین قرار گرفت. کوچیا ماموریت دارد تا در آینده به عنوان یک رابط ارتباطی بین ماه‌نورد چانگه – ۴ چین و ایستگاه زمینی عمل کند. این ماه‌نورد اوایل تابستان امسال به فضا پرتاب می‌شود و قرار است در بخش پنهان ماه فرود بیاید. از آنجا که سرعت گردش ماه به دور زمین با سرعت چرخش آن به دور خود تقریبا برابر است، به همین دلیل همیشه یک طرف ماه به سمت زمین است و نیمه دیگر آن را نمی‌توانیم ببینیم. از این رو اگر کاوشگری در نیمه پنهان ماه فرود بیاید، عملا امکان برقراری ارتباط رادیویی با آن وجود ندارد. به همین دلیل کوچیا در فاصله مناسبی از ماه و زمین قرار می‌گیرد تا بتواند ارتباط بین چانگه – ۴ و مرکز فرماندهی در زمین را برقرار کند.

جزئیات بی‌نظیر از لکه سرخ بزرگ مشتری در تصویر جدید جونو

جزئیات بی‌نظیر از لکه سرخ بزرگ مشتری در تصویر جدید جونو

جزئیات بی‌نظیر از لکه سرخ بزرگ مشتری در تصویر جدید جونو

فضاپیمای جونو (Juno) درحال نزدیک شدن به پایان ماموریت اولیه خود است و به گرفتن تصاویر جذاب و دیدنی از مشتری ادامه می‌دهد. آخرین مجموعه تصاویر، چشم‌اندازی از بالا از لکه سرخ بزرگ نشان می‌دهد که در واقع طوفان واچرخندی (anticyclonic) عظیمی است که ۲۲ درجه جنوب استوای این سیاره قرار دارد.

عکس زیر در تاریخ ۱۲ فروردین/یکم آوریل در جریان آخرین پرواز نزدیک جونو از کنار مشتری گرفته شد، یعنی در دوازدهمین کنارگذر کاوشگر ناسا از زمان رسیدن آن به مشتری در تیر ۱۳۹۵/ جولای ۲۰۱۶٫ این عکس زمانی گرفته شده که جونو بین ۲۴۷۴۹ تا ۴۹۲۹۹ کیلومتر از بالای ابرهای سیاره فاصله داشته ودر عرض جغرافیایی بین ۴۳٫۲ و ۶۲٫۱ درجه جنوبی درحال پرواز بوده است.

تصاویر خام جونو در وبگاهی بارگذاری شده است و همه می‌توانند آن‌ها را تماشا و حتی پردازش کنند. آخرین عکس را دو نفر به نام‌های جرارد آیشتات (Gerald Eichstädt) و شان دوران (Seán Doran) پردازش کرده‌اند. در این عکس لکه سرخ بزرگ با جریان‌های آشفته‌ای احاطه شده که پوشش‌ ابری عظیم سیاره گازی را شکل می‌دهد.

این لکه سرخ بزرگ از سال ۱۲۰۹ شمسی/ ۱۸۳۰ میلادی دیده شده و احتمال دارد از سال ۱۰۴۴ شمسی/   ۱۶۶۵میلادی هم روی قرص مشتری بوده باشد، گرچه بعضی فکر می‌کنند که ممکن است در آغاز ستاره شناسی جدید طوفان متفاوتی مشاهده شده باشد. قطر این طوفان ۱۶ هزار کیلومتر است که حدودا ۳/۱ برابر زمین است.

این طوفان توانسته است چندین دهه به حیات خود ادامه دهد چراکه مشتری سطح جامدی ندارد. این یعنی عامل شدیدی برای تغییر تکانه زاویه‌ای سیستم وجود ندارد. با این وجود اندازه این طوفان در ۱۰۰ سال گذشته کاهش قابل توجهی یافته است. اینکه آیا کاهش اندازه این طوفان ادامه پیدا می‌کند تا زمانی که از بین برود یا اینکه این تغییرات اندازه، بخشی از نوسان عادی آن است مشخص نشده است. طوفان‌هایی مانند این در گاز‌های غو‌ل‌پیکر رایج هستند اما ما هنوز درک درستی از سازوکار آن‌ها نداریم. امیدواریم جونو در این زمینه به ما کمک کند.

وظیفه فضاپیما این است که مانند الهه‌ اسطوره‌ای که نامش را از آن‌ گرفته است، از میان ابرها میدان‌های گرانشی و مغناطیسی سیاره را بشناسد و تغییر ترکیبات، دما و ساختار جو را ثبت کند. ماموریت اولیه جونو با چهاردمین گردش آن به دور مشتری در تاریخ ۲۵ تیر/ ۱۶ جولای به پایان خواهد رسید. ناسا پس از آن باید تصمیم بگیرد که یا این ماموریت را تمدید کند و یا جونو را به داخل مشتری بفرستد تا متلاشی شود.

هابل کهکشانی را کشف کرد که ماده تاریک ندارد

هابل کهکشانی را کشف کرد که ماده تاریک ندارد

هابل کهکشانی را کشف کرد که ماده تاریک ندارد

یک گروه پژوهشی بین‌المللی با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل و چندین رصدخانه زمینی، برای اولین بار کهکشانی را در محدوده کیهانی ما کشف کرده‌اند که تقریبا هیچ ماده تاریکی ندارد. کشف کهکشان NGC 1052-DF2 نظریه‌های پذیرفته شده کنونی برای شکل‌گیری کهکشان‌ها را به چالش می‌کشد و بینش جدیدی را درباره ماهیت ماده تاریک ارائه می‌دهد.

هابل کمک کرده است تا  فاصله دقیق ۶۵ میلیون سال نوری این کهکشان از ما تایید و اندازه و روشنایی آن نیز تعیین شود. بر اساس این داده‌ها، گروه کشف کرد که NGC 1052-DF2 بزرگتر از راه شیری است، اما تعداد ستاره‌های آن تقریبا ۲۵۰ برابر کمتر است که باعث می‌شود آن را در رده یک «کهکشان فوق‌العاده پراکنده (غیرمتمرکز)» (UDG یا Ultra Diffuse Galaxy) تقسیم‌بندی کنیم‌. این کهکشان واقعا شگفت‌آور است، لکه‌ای غول پیکر که می‌توان کهکشان‌های پشت سر آن را دید و به معنای واقعی کلمه یک کهکشان شفاف است.

اندازه‌گیری‌های بیشتر از خواص دینامیکی ده خوشه کروی که به دور کهکشان حرکت می‌کردند به گروه این امکان را داد که مقدار جرم کهکشان را به دست آورند. این جرم با جرم ستاره‌های کهکشان قابل مقایسه است و منجر به این نتیجه می‌شود که NGC 1052-DF2 حداقل ۴۰۰ برابر کمتر از مقداری که ستاره‌شناسان برای چنین کهکشانی پیش‌بینی می‌کنند، ماده تاریک دارد. نظریه‌های فعلی در مورد توزیع ماده تاریک و تاثیر آن در شکل گیری کهکشان این یافته را پیش‌بینی نمی‌کنند. به طور معمول تصور می‌شود ماده تاریک بخش جدایی‌ناپذیری از تمام کهکشان‌ها است؛ همانند چسبی که اجزای آن‌ها را کنار هم نگه می‌دارد. این ماده نامرئی اسرارآمیز، جنبه کاملا غالب هر کهکشان است. پیدا کردن یک کهکشان بدون ماده تاریک کاملا غیرمنتظره است و دیدگاه‌های معمول درباره نحوه عملکرد کهکشان‌ها را به چالش می‌کشد.

هیچ نظریه‌ای وجود ندارد که این نوع کهکشان‌ها را پیش‌بینی کند. هرچند عجیب به نظر می‌رسد، اما وجود کهکشان بدون آثاری از ماده تاریک نظریه‌هایی را که سعی در توضیح کیهان بدون ماده تاریک دارند، نفی می‌کند. کشف NGC 1052-DF2 نشان می‌دهد که ماده تاریک گویی از کهکشان‌ها جداشدنی است و در صورتی انتظار چنین چیزی می‌رود که ماد‌ه تاریک به ماده معمولی فقط از طریق گرانش مقید باشد. محققان در حال حاضر ایده‌هایی را در مورد چگونگی توضیح ماده تاریک گمشده در NGC 1052-DF2 دارند؛ آیا یک رویداد فاجعه‌بار مانند تولد تعداد بسیار زیادی ستاره‌ پرجرم، همه ماده گاز و ماده تاریک کهکشان را از بین ‌برده است؟ آیا رشد کهکشان‌ بیضوی پرجرم مجاور یعنی NGC 1052 که میلیاردها سال پیش روی داد، نقش مهمی در کمبود ماده تاریک NGC 1052-DF2 ایفا کرده است؟

برای پیدا کردن توضیح مناسب، گروه در حال حاضر به دنبال شکار کهکشان‌های دیگری است که کمبود ماده تاریک داشته باشند و برای این کار در حال تجزیه و تحلیل تصاویر هابل از ۲۳ کهکشان  فوق‌العاده پراکنده است که به نظر می‌رسد سه کهکشان از میان آن‌ها مشابه NGC 1052-DF2 باشند.

 

افزایش عمق حضور انسان‌ در فضا با پایگاهی به دور ماه

افزایش عمق حضور انسان‌ در فضا با پایگاهی به دور ماه

افزایش عمق حضور انسان‌ در فضا با پایگاهی به دور ماه

به نظر می‌­رسد منکران سفر به ماه دیگر نتوانند توقف سفرها را به مقصد ماه، در فهرست ایراداتشان نگاه دارند. ناسا به تازگی تصویری از برنامه‌هایش برای سفر به مریخ شامل حضور مجدد در ماه و مدارش را به نمایش گذاشته است. این سازمان در حال توسعه طرحی است که فرصت‌های تاز‌ه‌ای را برای حضور انسان در نواحی دورتری از مدار زمین مهیا می‌کند و فاصله حدود ۴۰۰ کیلومتری ایستگاه فضایی بین المللی را با سامانه جدیدی به بیش از سیصد و هشتاد هزار کیلومتر در مدار ماه خواهد رساند، به این معنی که به لحاظ بعد مسافت در حدود ۹۵۰ برابر عمق حضور انسان در فضای منظومه شمسی افزایش خواهد یافت. برای ماه­‌ها طرح قرارگیری یک مدارگرد به دور ماه زمین مورد مطالعه قرار گرفت و به تازگی ناسا برای دهه میلادی ۲۰۲۰/۱۴۰۰ برپایی «دروازه سکوی مداری ماه» («the Lunar Orbital Platform-Gateway») را نوید می­دهد.

بخش ‌های مختلف «دروازه سکوی مداری ماه»

این سامانه دست‌کم شامل یک موتور پیشران، یک واحد سکونت‌پذیر، یک واحد تدارکات و تجهیزات و دریچه‌های هوایی خواهد بود؛ این در حالی است که همچنان قابلیت‌های بیشتری در قالب‌های مختلف فنی و همکاری‌های علمی در دست بررسی است. بر اساس طرح، این تجهیزات با سامانة پرتاب فضایی ناسا و یا راکت‌‌های تجاری به فضا پرتاب خواهد شد و در فضا مونتاژ می‌شوند.

موتور پیشران مهم‌ترین قسمت این سامانه، قرار است چهار سال دیگر (حدود سال ۱۴۰۱) به فضا پرتاب شود. این سامانه از پیشرفته‌ترین پیشران‌های خورشیدی استفاده خواهد کرد که موجب ثبات و افزایش کارایی علمی و عملیاتی سامانه خواهد شد. همچنین در این سامانه ارتباطات مخابراتی قوی‌تر و قابل اطمینان‌تری به‌کار رفته است. با استفاده از سامانة لیزری می‌توان در قیاس با کانال‌‌های رادیویی رایج، حجم اطلاعات بیشتری را بین مبدأ و مقصد‌های مختلف مخابره کرد.

قسمت قابل سکونت این سامانه یک سال بعد در سال ۱۴۰۲ پرتاب خواهد شد که به‌طرز چشمگیری قابلیت علمی و پژوهشی دانشمندان را افزایش خواهد داد. سرنشینان این سامانه می‌توانند در هر مأموریت از ۳۰ تا ۶۰ روز در این سامانه مداری زندگی و کار کنند و این یعنی تحقیقات بیشتر و متنوع‌تری در مدار ماه انجام خواهند داد. همین‌طور در این سامانه شرایطی پیش‌بینی شده است تا امکاناتی را برای مأموریت‌هایی بر سطح ماه نیز داشته باشد.

علاوه بر همه این‌ها دریچه هوایی این سامانه به گونه‌ای طراحی شده است تا راهپیمایی‌های فضایی، مانور‌های وصل شدن بخش­‌های جدید به سامانه و فعالیت ‌های علمی با راحتی بیشتری انجام شود. همچنین یک واحد پشتیبانی برای تأمین منابع، برپایی تجهیزات علمی و ارتقا به فناوری‌های نوین در نظر گرفته شده است.

قرار است بر اساس پیشرفت‌های فنی موجود، این طرح یکی از طرح ‌های پیشرو در زمینه ماموریت‌های رباتیک بر سطح  و مدار ماه برای بازگشت انسان به ماه با اهداف تحقیقاتی و علمی باشد و شرایط را برای پیشروی در منظومه خورشیدی آماده کند

نحوه ایجاد شکل خاص سحابی رزت شبیه‌سازی شد

نحوه ایجاد شکل خاص سحابی رزت شبیه‌سازی شد

نحوه ایجاد شکل خاص سحابی رزت شبیه‌سازی شد

در فاصله ۵۰۰۰ سال نوری ما، سحابی‌ای به شکل گل سرخ وجود دارد که به سبب رنگ قرمز-صورتی و حفره خاص و عجیب وسطش معروف است. سحابی رزت (Rosette Nebula) همچنین ستاره‌های آبی درخشان و پرجرمی را در مرکزش دارد که چشم‌اندازی شگفت‌انگیز برای اخترشناسان به‌وجود آورده است. اکنون به یاری پژوهشی جدید، ما علت ایجاد این شکل متمایز را می‌دانیم.

نویسنده اصلی دکتر کریستوفر وارینگ (Christopher Wareing) از دانشگاه لیدز (Leeds University) در بیانیه‌ای گفت: «ستاره‌های پرجرمی که خوشه مرکزی سحابی رزت را تشکیل می‌دهند، چند میلیون ساله هستند و نیمی از چرخه عمرشان را سپری کرده‌اند. با توجه به مدتی که بادهای ستاره‌ای آن‌ها جریان داشته، انتظار می‌رود حفره مرکزی آن‌ها تا ده برابر بزرگتر از این باشد. ما نحوه اثر بادهای ستاره‌ای و شکل‌گیری این سحابی را در مدل‌های مختلف ابر مولکولی شبیه‌سازی کردیم، که شامل کروی کلوخه‌ای، قرص رشته‌دار ضخیم و صفحه نازک می‌شد و همگی از یک ابر اتمی کم چگالی اولیه تشکیل شده‌ بودند. از میان آن‌ها این صفحه نازک بود که توانست در شبیه‌سازی، ظاهر فیزیکی یعنی اندازه حفره، شکل و میدان مغناطیسی این سحابی را در سنی که با ستاره‌های مرکزی و قدرت بادهایشان سازگار باشد، ایجاد کند.»

این شبیه‌سازی فقط با استفاده از ابررایانه‌ای پیشرفته ممکن بود که قادر به اجرای ۹ شبیه‌سازی از شرایط مختلفی باشد که می‌توانستند این سحابی را ایجاد کنند. این کار محاسباتی به یک میلیون ساعت سی‌پی‌یو زمان نیاز داشت که برای یک رایانه استاندارد معمولی حدود ۵۷ سال زمان می‌برد.

وارینگ در ادامه گفت:«داشتن مدلی که به این دقت ظاهر فیزیکی را مطابق با داده‌های مشاهداتی بازتولید کند، بدون اینکه از ابتدا چنین هدفی داشته باشد، بی‌نظیر است. ما خوش شانس بودیم که توانستیم داده‌های مربوط به بررسی‌های گایا را که هنوز در جریان است، در مدل‌هایمان وارد کنیم؛ تعدادی از ستاره‌های درخشان سحابی رزت جزو این بررسی‌ها هستند. اعمال این داده‌ها به مدل‌هایمان درک جدیدی از نقشی که هر ستاره در سحابی رزت ایفا می‌کند، به ما می‌دهد.»

پژوهشگران اکنون امیدوارند تا این نوع از شبیه‌سازی‌ها برای سایر سحابی‌های کهکشان نیز به کار گرفته شود.

جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

جزئیاتی از پرتابگر فضایی «فالکون هِوی» و پرتاب موفقیت‌آمیز اخیرش

زمان پرتاب قدرتمندترین پرتابگر تاریخ فضا، چشم‌ها به سکوی پرتاب پایگاه فضایی کندی در ایالت فلوریدای آمریکا، دوخته شده بود تا لحظه‌ای از پرتاب تاریخی فالکون هِوی دور از نظر نماند.

پرتابگر فالکون هِوی (Heavy Falcon به معنای موشک سنگین) حدود ساعت ۱۵ دقیقه بامداد چهارشنبه ۱۸بهمن به وقت ایران (۴ بعد‌از‌ظهر ششم فوریه به وقت محلی) از پایگاه فضایی کندی به مدار زمین پرتاب شد تا لحظه‌ای تاریخی را در ماموریت‌های فضایی رقم زند.

این ماموریت موفقیت‌آمیزبار دیگر ثابت کرد بشر برای رفتن به خارج از سیاره زمین، قدرتمندتر شده است و پس از این می‌توان به مسیرهای تازه‌ای در فضای بیکران دست یافت.

دروازه‌ای برای ورود به فضای دوردست

پرتابگر فالکون هِوی بزرگ‌ترین و قوی‌ترین وسیله حمل‌ونقل فضایی ساخته دست بشر بعد از پرتابگر ساترن ۵ (Saturn5) ناسا است که تاکنون به فضا فرستاده شده است. این پرتابگر ۷۰متری علاوه بر داشتن یک پرتاب قابل‌بازگشت تقریبا موفقیت‌آمیز، توانست محموله شبیه‌ساز خودروی الکتریکی تسلا رودستر را به مدار بیضی شکل به دور خورشید بفرستد.

در این ماموریت دو بخش جانبی پرتابگر فالکون هِوی هم بعد از پرتاب موفق به زمین بازگشت و بخش اصلی موفق به بازگشت نشد. این در حالی است که پیش از ماموریت قرار بود در مسیر بازگشت، هسته اصلی پرتابگر روی سکوی رباتیک شناور اسپیس ایکس روی سطح اقیانوس و دو بخش جانبی نیز روی زمین فرود آید.

با پرواز موفق این پرتابگر،دروازه جدیدی در کسب و کار شرکت اسپیس ایکس (SpaceX) گشوده می‌شود و احتمالا سازمان فضایی آمریکا (ناسا) هم از توانایی‌های جدید این گروه بیشتر استقبال می‌کند. بعد از این فالکون هِوی می‌تواند محموله‌های سنگین فرای مدار زمین را به مقصدهای مختلف خارج از سیاره زمین بفرستد. محموله‌هایی که می‌تواند ماهواره‌های مداری، تلسکوپ‌های فضایی بزرگ، قسمتی از سکونتگاه‌های فضایی و حتی انسان باشد.

فالکون هِوی در واقع ترکیبی از سه پرتابگر فالکون ۹ و پرتابگری سه هسته‌ای است که در مجموع ۲۷ موتور دارد. در این ماموریت قرار بود هر سه بخش پرتابگر، بعد از پرتاب به زمین باز گردد. دو پرتابگر جانبی دقایقی بعد از پرتاب با موفقیت به جایگاه دقیق فرود خود روی زمین بازگشتند. اما پرتابگر اصلی هیچ‌گاه به سکوی شناوری که قرار بود محل فرود این قسمت پرتابگر باشد، بازنگشت.

گرچه این ماموریت به‌طور کامل موفقیت‌آمیز انجام نشد، با وجود این اسپیس‌ایکس یک قدم به برنامه پرتاب محموله‌های سنگین به مدار مریخ نزدیک‌تر شد. احتمالا در مدت کوتاهی بعد از رفع مشکلات پیش‌آمده در این پروژه، اسپیس‌ایکس برنامه خود را برای ماموریت‌های چالشی به مریخ آغاز خواهد کرد.

انقلاب در الگوهای حمل‌ونقل، از زمین تا آسمان

بامداد روز چهارشنبه ۱۸بهمن به وقت ایران، با جمع شدن سه فالکون کنار یکدیگر، الگوی سفر به اعماق فضا تغییر کرد و بعد از این می توان به سفرهای کم هزینه تر به اعماق فضا فکر کرد.

آیدین محمدی، کارشناس ارشد دینامیک پرواز و از کارشناسان سابق سازمان فضایی ایران، درباره ایده‌های جدید ماسک که نه‌تنها فضا، بلکه فناوری‌های دیگر روی زمین را تحت‌تاثیر قرار داده است، به جام جم می‌گوید: در واقع ایلان‌ماسک در حال تغییر الگوهای حمل‌و‌نقل است. طراحی خودروی الکتریکی تسلا برای حمل‌و‌نقل زمینی، پروژه‌ هایپرلوپ برای تغییر الگوی حمل‌و‌نقل ریلی و شرکت اسپیس‌‌ایکس و پرتاب موشک‌های قابل‌بازیابی به‌منظور تغییر الگوی حمل‌ونقل فضایی، نمونه‌های موفقی از تلاش ماسک برای این الگوهاست.

این کارشناس دینامیک پرواز درباره خودروی تسلا که همراه این پرتابگر از جو زمین خارج شد، ادامه می‌دهد: محموله‌ای مثل خودروی تسلا که دیروز به‌صورت نمادین داخل این پرتابگر قرار گرفت، نشان از امکان ارسال محموله به دوردست‌های فضا را دارد. این خودرو در مداری قرار گرفت که از مدار مریخ می‌گذرد و به کمربند اصلی سیارک‌ها می‌رسد. معمولا هنگام تست پرتابگرها محموله‌ای برای تست داخل آن قرار می‌دهند تا توان پرتابگر برای فرستادن محموله به سطح انرژی مورد نظر را آزمایش کنند. ایلان‌ماسک برای این تست یکی از محصولات شرکت دیگر خود را انتخاب کرد و به نوعی تبلیغی برای دیگر ایده‌هایش انجام داد. البته این خودرو با وجود برقی بودن، امکان انجام هیچ عملکردی در فضا ندارد و فقط به شکل نمادین از مدار زمین خارج و وارد مدار مریخ می‌شود.

وی افزود: خودروی الکتریکی تسلا از مدار مریخ عبور کرده و تا مدار سیارکی پیش می‌رود و بعد از آن برای همیشه در یک مدار بیضی‌شکل به دور خورشید می‌گردد. از این به بعد کنترلی روی این خودرو نیست و قرار نیست ماموریت خاصی انجام دهد. هدف از ارسال این خودرو به مدار گردش به دور خورشید نشان دادن توانایی ارسال محموله به این سطح انرژی است. مداری که این خودرو به آن تزریق شده از سطح انرژی مدار مریخ هم بالاتر است و با این سطح انرژی براحتی می‌توان به مدار مریخ رسید.

فالکون هِوی، مرزهای سفر به فضا را جابه‌جا کرد!

پرتابگر فالکون هِوی قدرتی برابر ۱۸بوئینگ ۷۴۷ دارد و با اتکا به چنین قدرتی می‌تواند سیستم سفر به مریخ را نسبت به آنچه امروز برای آن برنامه‌ریزی شده به‌کلی تغییر دهد. گرچه برای پرتاب این خودروی صدهزاردلاری دلیل علمی و هدف فناورانه خاصی وجود نداشت، اما نشان از موفقیت یک ایده نو و تضمین آینده‌ای روشن برای چشم‌انداز فضاست.

آیدین محمدی اهمیت انجام این ماموریت مهم را ورود شرکت‌های خصوصی به حمل‌ونقل فضایی مطرح می‌کند و می‌گوید: بعد از آن که شرکت متعلق به خانم انوشه انصاری جایزه‌ای برای فعالیت شرکت‌های خصوصی در حوزه حمل‌ونقل فضایی درنظر گرفت، شرکت‌های خصوصی وارد این حوزه شدند. از نظر من بزرگ‌ترین اتفاق در این ماموریت این بود که در حال حاضر این یک شرکت خصوصی است که مرزهای سفر به اعماق فضا را جابه‌جا می‌کند. این شرکت می‌تواند هزینه سفرهای فضایی را به زیر هزار دلار برساند و بزرگ‌ترین پرتابگر ساخته دست بشر را به فضا فرستاده است.

نکته قابل توجه دیگر در این ماموریت، آینده‌ای است که برای ماموریت‌های فضایی رقم می‌زند. هنگامی که عکس باز آلدرین را در حال تماشای پرتاب این پرتابگر دیدم، به این فکر می‌کردم که او اکنون به پرتابگری نگاه می‌کند که قرار است فضانوردان چند نسل بعد از خود را به مریخ برساند. باز آلدرین دومین فضانوردی بود که قدم روی کره ماه گذاشت و این پرتاب را از همان سکوی پرتابی می‌دید که «آپولو» از آنجا به سمت ماه پرتاب شد.

ارزش اقتصادی این پرتاب

هزینه پایه ارسال پرتابگر فالکون ۹ حدود ۶۲ میلیون دلار است و ارسال فالکون هِوی نیز در نخستین برنامه اجرایی، حدود ۹۰ میلیون دلار هزینه داشت. اگر ناسا به ساخت چنین پرتابگری تصمیم بگیرد، هزینه آن ممکن است بیش از ده برابر هزینه ساخت و پرتاب فالکون هِوی باشد بنابراین حداقل تا پنج سال دیگر امکان پرتاب چنین پرتابگری برای ناسا وجود ندارد ؛ چرا که پرتابگرهای فالکون امکان بازگشت مجدد به زمین و آماده‌سازی برای استفاده دوباره ندارند. بنابراین به نظر می‌رسد بهترین راه حل پیش روی ناسا برای بازگشت دوباره احتمالی به ماه یا سفر به مریخ استفاده از پرتابگرهای قدرتمند و کم هزینه فالکون باشد.

محمدی دلیل اصلی به صرفه بودن این پرتابگر را امکان بازیابی دوباره عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: بیش از ۸۵ درصد هزینه یک پرتاب فضایی صرف سازه، موتور و پرتابگر است و درصد بسیار کمتری از هزینه‌ها صرف سوخت پرتابگرها می‌شود. اگر امکان استفاده از پرتابگرها برای بار دوم و سوم و بیشتر وجود داشته باشد، قیمت یک پرتاب فضایی بشدت پایین می‌آید. ادعای ایلان ماسک هم همین است که هزینه سفر به فضا را برای هر نفر به حدود هزار دلار برساند. در راستای همین هدف، طراحی و ساخت فالکون ۹ انجام شد که می‌تواند به فضا پرتاب شود و دوباره روی زمین ‌فرود آید. این ماموریت تا به حال چند تست موفق و ناموفق داشته است و در مسیر کاهش هزینه سفرهای فضایی نقشی بزرگ داشته است. به این ترتیب با بازیابی پرتابگرها، بعد از هرپرتاب فقط هزینه سوخت باقی می‌ماند.

از طرف دیگر فالکون هِوی قابلیت حمل محموله‌های بسیار سنگین به مدار عبور از جاذبه زمین را دارد که در تاریخ حمل‌ونقل فضایی بی‌سابقه است. این پرتابگر به طرز اعجاب‌آوری قادر است یک هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ را با سوخت و خدمه و مسافران آن، در مدار زمین قرار دهد!

سفر خودروی برقی تسلا به مدار زمین

حمل خودروی الکتریکی تسلا رودستر (Roadster) در اولین ماموریت پرتابگر فالکون هِوی از تفاوت‌های اصلی این ماموریت با پرتاب‌های قبلی فالکون است. در این برنامه محموله حاوی خودروی آلبالویی رنگ تسلا با وزنی حدود ۶۴ هزار کیلوگرم به سمت مدار مریخ فرستاده شد.

ایده ماسک برای این پرتاب همراه کردن مرحله سوم پرتابگر با محموله به سمت کمربند ون آلن (Van Allen) زمین بود. شش ساعت بعد از قرارگیری قسمت بالایی پرتابگر در این مدار، خودروی تسلا از پرتابگر جدا شد و به سمت مدار مریخ فرستاده شد. این خودرو بعد از گذشتن از مدار مریخ وارد مدار سیارکی شده و در مداری بیضی شکل به حرکت به دور خورشید ادامه خواهد داد.

اما این کار به این سادگی انجام نشد و با خطراتی همراه بود که ماموریت را دشوارتر می‌ساخت. مرحله سوم پرتابگر با نزدیک شدن به کمربند ون آلن در معرض اشعه رادیواکتیو و ذرات با انرژی بالا قرار گرفت. در این شرایط ممکن بود سوخت پرتابگر یخ زده و اکسیژن تبخیر شود. به این ترتیب سوخت مورد نیاز برای تامین انرژی و فرستادن محموله به سمت مریخ از دست می‌رفت و احتمالا محموله وارد جو زمین شده و می‌سوخت.

سه دوربین نصب شده روی این خودرو تصاویری شگفت‌انگیز و باورنکردنی از قرارگیری یک خودرو در مدار زمین و فراتر از آن را به تصویر کشیدند. اما بعد از این کنترلی روی این خودرو وجود ندارد و این موفقیت فقط راه را برای ماموریت‌های آینده هموار می‌سازد.

عصر جدید پرتابگرهای فضایی

کارشناسان اسپیس ایکس، فالکون هِوی را آغازی برای فرصت‌های جدید ماموریت‌های فضایی می‌دانند. از فرستادن دوباره انسان به ماه تا انجام ماموریت‌های رباتیک اکتشافی به اهداف دوردستی مثل انسلادوس، قمر سیاره زحل، قابلیت‌هایی است که برای فالکون هِوی قابل دسترس به نظر می‌رسد.

اسپیس ایکس بعد از موفق عمل کردن این پرتابگر، در سه تا شش ماه آینده ماموریت بعدی را آغاز خواهد کرد. به گفته این شرکت، بعد از موفقیت این ماموریت، برنامه بعدی فالکون هِوی فرستادن دو گردشگر فضایی که هنوز نام آنها مشخص نیست، به مدار ماه تا پایان سال ۲۰۱۸ میلادی است. از طرف دیگر شرکت بلو اوریجین (Blue Origin) که به‌عنوان رقیب اسپیس ایکس در برنامه پرتاب پرتابگرها به فضا شناخته می‌شود، در حال توسعه پرتابگر سنگین مشابه به نام نیوگلن (New Glenn) برای ارسال محموله به فضاست.

بلو اوریجین اعلام کرده در دهه ۲۰۲۰ میلادی ماموریت این پرتابگر آغاز خواهد شد، اما مشخص نیست تا آن زمان فالکون چند فضانورد را به فضا برده و بازگردانده باشد. با این حال همه این تلاش‌ها خبر ازآغاز عصری جدید در فضا دارد که غول‌های حمل‌ونقل فضایی به رقابت چالش‌برانگیز تازه‌ای وارد می‌کند.

آنچه پیش از پرتاب فالکون‌هِوی گذشت …

پیش از پرتاب فالکون هِوی، بزرگ ترین موفقیت اسپیس ایکس در پرتابگرهای فالکون، به زمین باز گرداندن موفق فالکون ۹ بود. فناوری فرود آوردن مرحله اول پرتابگرهایی که به مدار زمین ارسال می‌شوند، پیش از این استفاده نشده بود و ایلان ماسک، موسس شرکت اسپیس ایکس برای نخستین‌بار چنین پروژه‌ای را آغاز کرد. به این ترتیب او با نشان دادن عملیاتی بودن این پروژه، تحول بزرگی در حمل‌ونقل فضایی ایجاد کرد که باعث صرفه‌جویی قابل توجه در هزینه‌های پرتاب محموله‌ها به فضا می‌شود.

نخستین ایده ساخت و پرتاب این پرتابگر سال ۲۰۱۱ میلادی مطرح شد و ماسک در اواخر سال ۲۰۱۳ میلادی خبر از راه‌اندازی اولیه این پرتابگر داد. اکنون با گذشت چهار سال، این ماموریت با موفقیت انجام شده و رویای سفر انسان به مریخ را یک قدم به واقعیت نزدیک‌تر کرده است.

برخورد با مواد معدنی برون زمینی ۶۰ میلیون ساله

کشف آثار برخورد شهاب‌سنگی به زمین در ۶۰ میلیون سال پیش

کشف آثار برخورد شهاب‌سنگی به زمین در ۶۰ میلیون سال پیش

در جزیره‌ای دور افتاده در اسکاتلند آثاری از مواد معدنی برون زمینی پیدا شده که مربوط به برخورد شهاب‌سنگی با زمین در ۶۰ میلیون سال پیش است. طبق مقاله‌ای که در مجله ژئوساینس وُرلد (GeoScienceWorld) در تاریخ ۲۱ آذر /۱۲ دسامبر منتشر شد، گروهی از جغرافی‌دانان، از برک‌بک دانشگاه لندن، در حال بررسی سنگ‌های آتشفشانی در جزیره اسکای در اسکاتلند بودند. آن‌ها در حین این کاوش سنگ‌های معدنی نادری کشف کردند که پیش از این روی زمین دیده نشده بود.

تمرکز اصلی گروه در این پژوهش روی لایه‌ای یک متری از گدازه‌ای با ۶۰ میلیون سال قدمت است. پژوهشگران با استفاده از یک ریزکاو الکترونی(electron microprobe)  متوجه شدند در سنگ‌های این منطقه مواد معدنی کمیابی وجود دارد که از فضا آمده است. ریزکاو الکترونی، الکترون‌ها را به سمت نمونه‌ها پرتاب و پرتو ایکس تابشی از نمونه‌ها را در واکنش آن تحلیل می‌کند.

این مواد معدنی اسرارآمیز ازبورنیت‌های غنی از وانادیم و نیوبیوم هستند که پیش‌تر فقط در مأموریت استارداستِ ناسا کشف شده بودند. نمونه غبار‌های کیهانی جمع‌آوری شده در این مأموریت از دنباله‌دار ۸۱-پی/وایلد۲ (۸۱P/Wild 2) کشف شدند. یکی از نویسندگان مقاله این پژوهش با نام اندی بیرد (Andy Beard)، مدرس دپارتمان علوم‌سیاره‌ای و زمین در برک‌بک دانشگاه لندن، در بیانیه‌ای گفت: «زمانی‌که ماهیت سنگ‌ها را فهمیدیم، بسیار غافلگیر شدیم و برای ما کمی شوکه‌کننده بود چون انتظارش را نداشتیم.»

به گفته پژوهشگران، نمونه کشف شده ذوب نشده بود؛ این احتمالاً به این معناست که تکه‌ای اصلی از شهاب‌سنگ بوده است. سایر مواد معدنی مرتبط با برخورد نیز در همان محل پیدا شد. جالب آنکه همین ترکیب معدنی عجیب در محل دیگری و هفت کیلومتر دورتر پیدا شد. طبق مشاهدات، این محل شامل لایه‌ای به ضخامت دو متر از مواد خارج شده از دهانه برخوردی بود. این کشف سؤال‌های بسیاری را درباره این ناحیه -که با نام بی‌پی‌آی‌پی(BPIP)  نیز شناخته می‌شود- و محل برخورد شهاب‌سنگ باستانی به‌وجود می‌آورد.

به باور پژوهشگران این احتمال نیز وجود دارد که برخورد شهاب‌سنگ سبب فوران گدازه‌های آتشفشانی شده باشد و تصور می‌شود آغاز آن در همان زمان بوده است. ناحیه‌ای که پژوهشگران مواد معدنی غیرعادی را در آن کشف کردند ناهموار، باتلاقی و دارای شیب زیاد است؛ به‌طوری که شاید مانعی بر سر راه پژوهشگران قبلی در جمع‌آوری نمونه از محل بوده است. سیمون درک (Simon Drake)، مدرس همکار زمین‌شناسی در همان مؤسسه، در بیانیه‌ای گفت: «ما تا بالای زانو در گل بودیم و من دائماً به اندی بیرد می‌گفتم که امیدوارم ارزشش را داشته باشد و البته داشت.»

کشف ستارگان سیاره خوار

کشف احتمالی ستاره سیاره‌خوار

کشف احتمالی ستاره سیاره‌خوار

برخی از ما دربارۀ پدیدۀ فرزندخواری در بعضی از جانوران مطالبی شنیده‌ایم؛ ولی گویا این پدیده فقط در میان جانوران زمینی شیوع ندارد، بلکه در میان ستارگان هم دیده می‌شود. اخیراً برخی از منجمان ایالات متحده ستارۀ آر زد حوت (RZ Piscium) را برررسی کرده‌اند و شواهدی مبنی بر ضعیف شدن نور این ستاره یافته‌اند. این اتفاق عجیب و پیش‌بینی نشده بود. دانشمندان حدس می‌زنند که علت این پدیده ابری از گاز و غبار به دور این ستاره است. عجیب‌تر آنکه این گاز و غبار از تخریب سیاره‌های ستارۀ مادر به جای مانده‌اند، گویی حباب‌هایی از آن‌ها به درون ستاره می‌ریزند و نور ستاره را تا حدود زیادی سد می‌کنند.

آر زد حوت ستاره‌ای است در صورت فلکی حوت که حدود ۵۵۰ سال نوری از ما فاصله دارد. نور نامنظم این ستاره حدود دو روز طول می‌کشد تا ۱۰ درصد کاهش یابد. این‌ امر سبب می‌شود که این ستاره، مانند خورشید ما که با سیارات و کمربندی از سیارک‌ها و گاز و غبار محاصره شده است، امواج مادون قرمز بیشتری تولید کند. امواج مادون قرمز این سیاره حدود ۸ درصد کل تابش نور ستاره و حاکی از انبوهی از گاز و غبار به دور این ستاره است.

کشف ستارگان سیاره خوار

این پژوهش و دیگر پژوهش‌ها باعث شده است که جمعی از دانشمندان ستارۀ آر زد حوت را ستارۀ جوان خورشیدمانندی بدانند. ستاره‌ای که در میان کمربندی از سیارک‌ها قرار دارد و سنگ‌ها در آن پس از برخورد با یکدیگر به گرد و غبار تبدیل می‌شوند؛ اما شواهد چندان واضح نیست. گروهی دیگر از منجمان بر این باورند که این ستاره بسیار پیر‌تر از خورشید ماست و در مرحلۀ تبدیل شدن به غول سرخ است. آن‌ها معتقدند که این صفحۀ گاز و غبار نیز به‌تدریج طی میلیون‌ها سال از میان خواهد رفت. به نظر می‌رسد، این دانشمندان برای طول موج مادون قرمز باید به دنبال عامل دیگری باشند. زیرا طبق شواهد ستاره‌های کهنسال در حال بزرگ شدن و نزدیک شدن به سیاراتشان هستند که این امر موجب تخریب آن‌ها می‌شود و غبار موردنظر را ایجاد می‌کند. نکتۀ جالب توجه آنکه شواهد هر دو گروه به یک میزان قوی و ابهاماتشان تقریباً در یک سطح است. بنابراین، ستارۀ آر زد حوت می‌تواند هر دو فرضیه را در بر گیرد. پژوهش‌ها برای راستی‌آزمایی این فرضیات همچنان ادامه دارد.

 

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

تلاش برای کشف منشا پادماده‌ای که به زمین می‌رسد ادامه دارد

دانشمندان کشف کردند که بعید به‌نظر می‌رسد تپ‌اختر‌ها، ستاره‌های نوترونی که به طرز فوق العاده‌ای سریع چرخش می‌کنند، منبع پادماده‌ای باشند که به زمین می‌رسد.

این یافته‌ها که در مجله ساینس (Science) منتشر شده است، حاصل تلاش دانشمندان در رصدخانه پرتوی گامای هاوک (HAWC) در مکزیک است. آن‌ها برای اولین بار نمای زاویه بازی را از پرتوهای گامایی ثبت کردند که از دو ستاره‌ای که به سرعت می‌چرخیدند منتشر می‌شدند.

مسئله به ذراتی به نام پوزیترون مربوط است. این‌ها پادذره الکترون‌ها هستند که ما در سال ۱۳۸۷ /۲۰۰۸ به طرز غیر عادی تعداد زیادی از آن‌ها را در نتیجه پرتوهای کیهانی در مدار زمین مشاهده کردیم.

برای منبع این ذرات دو نظریه وجود دارد: تپ‌اختر‌ها و ماده تاریک.

تپ‌اخترهای خاصی که گمان می‌شود منشا پاد ماده باشند، جمینگا (Geminga) و PSR B0656+14 نامیده می‌شوند که ۱۰۰۰ سال نوری از ما فاصله دارند.

بااین حال، با بررسی این ستاره‌ها، دانشمندان متوجه شدند که اگر آن‌ها منشا پوزیترون‌ها باشند، این ذرات بیش از حد انرژی از دست می‌دهند، بنابراین به نظر می‌رسد که این ایده را می‌توان رد کرد.

جوردن گودمن ( Jordan Goodman)، استادفیزیک در دانشگاه مریلند و سرپرست پژوهش در بیانیه‌ای گفت: «اندازه‌گیری‌های جدیدجالب است، زیرا به شدت بر ضد این نظریه است که این پوزیترون‌ها از دو تپ‌اختر نزدیک به زمین می‌آیند.»

آشکار ساز  HAWC در نوع خود عالی است و در ارتفاع ۴۱۰۰ متری، در لبه آتشفشان سیرا نگرا (Sierra Negra) قرار گرفته است. این آشکارساز شامل ۳۰۰ مخزن بزرگ آب است که برای ردیابی بهمنی از ذرات که از جو می‌آیند، استفاده می‌شود.

در این مورد، پرتوهای گامای ناشی از تپ‌اخترها ، به ذرات داخل جو برخورد می‌کنند و بهمنی از ذرات را بوجود می‌آورند که با ایجاد نورهای آبی رنگ در مخزن‌ها می‌توانند مشاهده و اندازه‌گیری شوند.

با اندازه‌گیری انرژی این ذرات، پژوهشگران می‌توانند تعداد پوزیترون‌هایی که به تپ‌اخترها مربوط هستند را مشخص کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ذرات آن‌قدر با سرعت از تپ‌اخترها دور نمی‌شوند که پوزیترون‌هایی را که به زمین می‌رسند توجیه کند.

گودمن در ادامه گفت:«اندازه‌گیری‌های ما جواب مسئله را به نفع ماده تاریک تعیین نمی‌کند، اما هر نظریه جدیدی که بخواهد با استفاده از تپ‌اختر‌ها مقدار پوزیترون اضافه را توضیح دهد، باید بتواند آنچه را که ما یافته‌ایم توجیه کند.»

 

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم المپیاد نجوم ایران در جایگاه سوم جهان ایستاد

تیم نجوم و اختر فیزیک جمهوری اسلامی ایران با کسب پنج مدال موفق به تصاحب جایگاه سوم جهان در المپیاد جهانی نجوم ۲۰۱۷ تایلند شدند.

به گزارش دیده بان علم ایران، دانش‌پژوهان تیم المپیاد نجوم ایران در یازدهمین المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک با کسب یک مدال طلا، سه مدال نقره و یک مدال برنز بعد از تایلند و آمریکا به مقام سوم جهان دست یافتند.

در این مسابقات که از ۲۱ تا ۳۰ آبان ماه با حضور ۴۵ کشور جهان در تایلند برگزار شد، شایان عزیزی به مدال طلا، امیرحسین ستوده فر، زهرا فرهمند و پریماه صفریان به مدال نقره و سینا بلوکی به مدال برنز دست یافتند.

 

اعضای تیم و سرپرستان تیم نجوم ایران، روز پنجشنبه دوم آذرماه امسال ساعت ۱۹:۳۵ از طریق فرودگاه امام خمینی تهران وارد کشور می‌شوند.