در جست‌وجوی حیات فرازمینی

در جست‌وجوی حیات فرازمینی

در جست‌وجوی حیات فرازمینی

ماهوارۀ تس (TESS سرواژۀ Transiting Exoplanet Survey Satellite) امروز دوشنبه ۲۷ فروردین/ ۱۶ آوریل همراه با موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس ایکس، به فضا پرتاب می‌شود. تس با هدف کشف سیاره‌های فراخورشیدی، که امکان میزبانی حیات را دارند، ساخته شده است. این ماهواره چون ابعاد بسیار کوچکی دارد، با پهنای ۱٫۵متر، قادر به گردآوری جزئیات بسیاری از سیاره‌ها نیست و فقط شناساگر محسوب می‌شود تا راه را برای بررسی بیشتر تلسکوپ فضایی جیمز وب هموار سازد. این ماهواره، همچنین، نقش کلیدی در بررسی گستردۀ تلسکوپ پلاتو (PLATO به معنی افلاطون) خواهد داشت. شایان ذکر است، تلسکوپ پلاتو مأموریتش را در سال ۲۰۲۶ آغاز خواهد کرد.

ماهوارۀ تس قادر به جست‌وجوی سراسری آسمان است. به‌گونه‌ای که در سال اولِ فعالیتش نیمکرۀ جنوبی و سپس، در سال دوم نیمکرۀ شمالی را به‌صورت تکه تکه و هر تکه را به مدت ۲۷ روز رصد خواهد کرد. تمرکز تس بر شناسایی ستاره‌های کوتولۀ ام (M) خواهد بود. این ستاره‌ها کمی سردتر و با درخشندگی کمتر نسبت به خورشید هستند. پژوهشگران به کمک تس تلاش خواهند کرد صدها سیاره فراخورشیدی از انواع مختلف از جمله حدود ۵۰ سیاره با ابعاد یک چهارم زمین را شناسایی کنند که امیدوارند تعدادی از آن‌ها زیست پذیر باشند.

کشف دورترین ستاره مشاهده شده تاکنون با تلسکوپ هابل

کشف دورترین ستاره مشاهده شده تاکنون با تلسکوپ هابل

کشف دورترین ستاره مشاهده شده تاکنون با تلسکوپ هابل

ستاره‌شناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل دورترین ستاره‌ای را که تاکنون مشاهده شده کشف کرده‌اند. ستاره‌ای داغ و آبی رنگ که ۴٫۴ میلیارد سال پس از مهبانگ وجود داشته است. این کشف، بینش جدیدی را در شکل‌گیری و تکامل ستاره‌ها در جهان اولیه و اجزای خوشه‌های کهکشانی و همچنین ماهیت ماده تاریک فراهم می‌کند.

این ستاره دور در بهار ۱۳۹۵/ ۲۰۱۶ در خوشه کهکشانی MACS J1149-2223 کشف شد. رصد با تلسکوپ هابل در واقع برای ردیابی و دنبال کردن جدیدترین انفجار ابرنواختری‌ای انجام شد که نورش دچار همگرایی گرانشی شده بود و با نام مستعار« رفسدال» (Refsdal)  شناخته می‌شد. در همین حال یک منبع نقطه‌ای به صورت غیرمنتظره در کهکشانی که میزبان ابرنواختر بود درخشان شد. نور این ستاره دور هم مانند انفجار ابرنواختری رفسدال در اثر همگرایی گرانشی، بزرگنمایی پیدا کرده و برای هابل قابل مشاهده شده بود.

ستاره تازه کشف شده حداقل ۱۰۰ برابر دورتر از ستاره‌های منفردی است که ما می‌توانیم بررسی کنیم، به جز انفجارهای ابرنواختری. این ستاره «ال‌اس۱» (LS1 سرواژه Lensed Star 1 به معنی ستاره تحت تاثیر همگرایی گرانشی ۱) نام گرفته است و نور آن هنگامی که جهان فقط سنی حدود ۳۰ درصد سن کنونی آن داشت، یعنی حدود ۴،۴ میلیارد سال بعد از مهبانگ، منتشر شده است. مشاهده ستاره با هابل صرفا به این دلیل امکان‌پذیر بود که نور ستاره به دلیل وجود عدسی گرانشی دو هزار برابر افزایش یافته بود. نور از ال‌اس۱ فقط با جرم عظیم کل خوشه کهکشان تشدید نشده، بلکه جرمی متراکم با حدود سه برابر جرم خورشید نیز که درون خوشه کهکشانی است نور را افزایش داده است که این اثر ریزهمگرایی گرانشی نام دارد.

کشف ال‌اس۱ به ما امکان می‌دهد شناخت جدیدی را در مورد اجزای خوشه کهکشانی به دست بیاوریم. ما می‌دانیم که ریزهمگرایی گرانشی را یک ستاره، ستاره نوترونی یا سیاهچاله‌ای به جرم خورشید ایجاد کرده است. بنابراین ال‌اس‌۱ به ستاره‌شناسان این امکان را می‌دهد که ستاره‌های نوترونی و سیاه چاله‌ها را بررسی کنند که به شکل دیگری قابل مشاهده نیستند و می‌توانند برآورد کنند که چه تعداد از این اجرام تاریک در این خوشه کهکشانی وجود دارد.

از آنجا که خوشه‌های کهکشانی یکی از بزرگترین و پرجرم‌ترین ساختارهای کیهان هستند، شناخت اجزای آن‌ها همچنین دانش ما را در مورد ترکیب کلی کیهان افزایش می‌دهد که شامل اطلاعات بیشتر در مورد ماده تاریک مرموز نیز هست. اگر همان‌طور که اخیرا مطرح شده دست کم بخشی از ماده تاریک شامل سیاهچاله‌های نسبتا کم‌جرم باشد، ما باید بتوانیم این را در منحنی نوری ال‌اس۱ ببینیم. بر اساس مشاهدات به نظر نمی‌رسد بخش بزرگی از ماده تاریک از  سیاه چاله‌های نخستین با حدود ۳۰ برابر جرم خورشید تشکیل شده باشد.

پس از کشف، محققان مجددا از هابل برای اندازه‌گیری طیف ال‌اس۱ استفاده کردند. ستاره‌شناسان براساس تحلیل‌هایشان گمان می‌کنند که LS1 ستاره ابرغولی از رده طیفی B است. این ستاره‌ها بسیار درخشان و آبی رنگ هستند و دمای سطح آن بین ۱۱ هزار تا ۱۴ هزار درجه سانتیگراد است، بیش از دو برابر گرمتر از خورشید.

اما این پایان داستان نبود. مشاهدات انجام شده در پاییز سال ۱۳۹۵ /۲۰۱۶ به طور ناگهانی تصویر دومی از ستاره به ما نشان داد. ستاره‌شناسان واقعا شگفت‌زده شدند که تصویر دوم در مشاهدات قبلی دیده نشده بود چون تصویر کهکشانی هم که ستاره در آن قرار دارد تکرار شده است. ما تصور می‌کنیم که نور تصویر دوم به سبب وجود یک جسم بزرگ متحرک دیگر برای مدت زمان طولانی منحرف و تصویر از دید ما پنهان شده است؛ زمانی که جرم عظیم از خط دید ما خارج شد، تصویر دوم ستاره برای ما قابل مشاهده شد. تصویر دوم و جرم سر راه نور آن، قطعه دیگری از پازل را برای مشخص شدن آرایش خوشه‌های کهکشانی تکمیل می‌کند‌‌. اخترشناسان می‌گویند که با تحقیقات بیشتر و با آغاز به کار تلسکوپ‌های قوی‌تر مانند تلسکوپ فضایی جیمز وب، ریزهمگرایی، بررسی تکامل اولین ستاره‌ها را در کیهان با جزئیاتی فراتر از انتظارات قبلی ممکن خواهد کرد.

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

این تصویر پر از کهکشان است! چشمان تیزبین می‌تواند کهکشان‌های بیضوی و مارپیچی دیدنی را در آن بیابد که با سمت‌گیری‌های گوناگون قابل مشاهده‌اند: برخی کهکشان‌ها از لبه دیده می‌شوند و برخی قرص کامل و بازوهای مارپیچی با شکوهشان به وضوح مشخص است. اکثریت قریب به اتفاق لکه‌ها در این تصویر کهکشان هستند. جرم درخشان مرکز تصویر با نام SDSSJ0146-0929، یک خوشه کهکشانی است، مجموعه عظیمی از صدها کهکشان که با نیروی گرانش گویی در قل و زنجیر شده و کنارهم مانده‌اند.

جرم این خوشه کهکشانی آن‌قدر بزرگ است که می‌تواند فضازمان را به شدت خم و منحنی‌‌های عجیب و غریبی ایجاد ‌کند که تقریبا به شکل دایره‌ای خوشه را در بر گرفته‌اند. این قوس‌های باشکوه نمونه‌هایی از یک پدیده کیهانی به نام حلقه انیشتین هستند. حلقه نورانی زمانی ایجاد می‌شود که نور از اجرام دور مانند کهکشان‌ها از کنار جرمی بسیار عظیم و سنگین مانند این خوشه کهکشان می‌گذرد. در این تصویر، نور از یک کهکشان پس  زمینه به این خوشه کهکشانی می‌رسد و گرانش خوشه سبب می‌شود نور منحرف شود و از مسیرهای مختلف به زمین برسد؛ در نتیجه ما چندین تصویر از یک کهکشان را مشاهده می‌کنیم. این «عدسی‌های گرانشی» دقیقا همانند عدسی‌های اپتیکی سبب بزرگنمایی تصاویر کهکشان‌های پس‌زمینه می‌شوند.

 

نام خود را به خورشید بفرستید

نام خود را به خورشید بفرستید

نام خود را به خورشید بفرستید

ناسا از همه مردم برای ارسال نامشان به خورشید روی تراشه‌ای که همراه کاوشگر خورشیدی پارکر به فضا فرستاده می‌شود دعوت کرده است.

به گزارش مجله نجوم به نقل از وبگاه ناسا، همه علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به نشانی اینترنتی http://go.nasa.gov/HotTicket تا هفتم اردیبهشت ۱۳۹۷ بلیتی برای ارسال نام خود به مقصد خورشید تهیه کنند. کاوشگر خورشیدی پارکر قرار است تابستان امسال راهی فضا شود. این فضاپیما به‌افتخار اخترفیزیکدان امریکایی یوجین پارکر که بررسی‌های زیادی روی فیزیک خورشید انجام داد نام‌گذاری شده است. قرار است پارکر از هر فضاپیمای دیگری بیش‌تر به خورشید نزدیک شود و در نزدیک‌ترین نقطه مدارش به دور ستاره منظومه شمسی از فاصله شش میلیون کیلومتری آن عبور می‌کند. شناخت بهتر خورشید و بادهای خورشیدی هدف از ارسال این فضاپیماست که تقریبا به بزرگی یک خودروی کوچک است.

در فاصله‌ای که پارکر قرار است به خورشید نزدیک شود دما به ۱۳۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. برای حفاظت تجهیزات فضاپیمای پارکر در چنین شرایط سختی، از یک سپر کربنی به ضخامت حدودا ۱۲ سانتی‌متر استفاده شده است.  این سپر کربنی بسیار پیشرفته به‌خوبی ابزار اندازه‌گیری فضاپیما را در برابر گرما حفاظت می‌کند به‌طوری‌که دمای آن‌ها از دمای اتاق بیش‌تر نخواهد شد. همچنین فضاپیمای پارکر سرعت بسیار بالایی خواهد داشت و در نزدیک‌ترین فاصله خود از خورشید به سرعت ۶۹۰ هزار کیلومتر در ساعت می‌رسد. این سرعت به حدی زیادی است که با آن می‌توان مسافت توکیو تا واشنگتن را در کمتر از یک دقیقه طی کرد.

ناسا پیش‌تر هم برای جلب‌توجه بیش‌تر عموم مردم به مأموریت‌های فضایی، نام افراد ثبت‌نام کننده را همراه برخی فضاپیماها مانند مریخ‌نشین‌ فونیکس (Phoenix به معنی ققنوس) و مریخ‌نورد کیوریاسیتی (Curiosity به معنی کنجکاوی) به فضا فرستاده است.

تصویر زیبای هابل از کهکشانی مارپیچی-میله‌ای

تصویر زیبای هابل از کهکشانی مارپیچی-میله‌ای

تصویر زیبای هابل از کهکشانی مارپیچی-میله‌ای

این تصویر خیرهکننده از تلسکوپ فضایی هابل، کهکشان باشکوه NGC 1015 را نشان می‌دهد که در فاصله ۱۱۸میلیون سال نوری از زمین در صورت فلکی قیطس قرار گرفته است. این کهکشان دارای هسته درخشان و نسبتا بزرگی است، بازوهای مارپیچی منظم و یکنواخت آ ن به هم فشرده هستند و دارای «میله»‌ای مرکزی از گاز و ستاره است. این شکل سبب می‌شود که کهکشان NGC 1015 در رده کهکشان‌های «مارپیچی میله‌ای» طبقه‌بندی شود – درست مثل کهکشان مادری ما، راه شیری. دو سوم تمام کهکشان‌های مارپیچی از نوع مارپیچی میله‌ای و بقیه آن‌ها بدون میله هستند.

دانشمندان بر این باورند که سیاهچاله‌ای گرسنه در مرکز کهکشان‌های مارپیچی-میله‌ای سبب می‌شود گاز و انرژی بازوهای بیرونی از طریق این میله‌های درخشان برای تغذیه سیاهچاله به هسته وارد شود. این موضوع باعث شدت گرفتن تولد ستاره‌ها در نزدیکی مرکز و ایجاد برآمدگی مرکزی کهکشان می‌شود.

در سال ۱۳۸۸/ ۲۰۰۹، ابرنواختری از نوع Ia به نام SN 2009ig در این کهکشان دیده شد که یکی از نقاط روشن در سمت راست و بالای مرکز کهکشان است. این نوع ابرنواخترها بسیار مهم هستند: همه آن‌ها ناشی از انفجار کوتوله‌های سفیدی هستند که ستاره‌های همدم دارند و اوج درخشندگی همه آن‌ها با هم برابر است: حدود ۵میلیارد برابر درخشان‌تر از خورشید. دانستن درخشندگی واقعی این رویداد‌ها و مقایسه آن با روشنایی ظاهری آن‌ها، برای اخترشناسان فرصتی منحصربه‌فرد برای اندازه‌گیری فواصل در کیهان فراهم می‌کند.

ماراتن مسیه ۹۶ با تقدیر از برندگان رقابت به پایان رسید

ماراتن مسیه 96 با تقدیر از برندگان رقابت به پایان رسید

ماراتن مسیه 96 با تقدیر از برندگان رقابت به پایان رسید

۲۴ و ۲۵ اسفند ماراتن مسیه ۹۶ در اکوکمپ کویری متین‌آباد برگزار شد و با معرفی برندگان به کار خود پایان داد. در مجموع گروه ۱۱۵ نفره‌ای متشکل از داوران، منجمان آماتور و عکاسان از بیش از ۲۰ شهر کشور در ماراتن مسیه امسال شرکت کردند که رقابتی نفس‌گیر بر سر رصد ۱۸۰ جرم از فهرست‌های مسیه، NGC، کالیندر و … و همچنین عکاسی از آسمان بود.

با غروب آفتاب و نواخته شدن سوت آغاز ماراتن، شرکت‌کنندگان در بخش رقابت رصدی که تلسکوپ‌ها، دوربین‌های دوچشمی و بقیه ابزارهای رصدی خود را در محوطه برگزاری این رقابت مستقر کرده بودند، با شور و هیجان رصد اجرام تعیین شده را آغاز کردند. صدای همهمه رصدگران که شتابزده نام داوران خود را صدا می‌زدند تا جرم‌های رصد شده‌شان مورد تایید قرار بگیرد، در کنار تجمع افراد مقابل صفحه نمایشگری که امتیازهای کسب شده تا آن لحظه را نمایش می‌داد، فضای پرهیجان و خاصی را در محوطه رقابت رصدی ایجاد کرده بود. از سوی دیگر شرکت‌کنندگان در بخش رقابت عکاسی به همراه دوربین‌ها و تجهیزات عکاسی‌شان راهی گوشه و کنار کمپ متین‌آباد و بیرون آن شده بودند تا مهارت خود را در ثبت تصاویر زیبا و حرفه‌ای از آُسمان پرستاره کویر به نمایش بگذارند.

صبحگاه ۲۵ اسفند پس از برگزاری جلسه مشورتی هیئت داوران این رقابت، مراسم اختتامیه ماراتن مسیه ۹۶ برگزار شد که در آن نتایج به دست آمده گروه‌های شرکت‌کننده در رقابت رصدی و عکاسی اعلام و جوایز نفرات برتر در بخش‌های مختلف ماراتن مسیه  به آنان اهدا شد. کیان باختری و مصطفی کویری از تهران با رصد ۱۸۰ جرم و کسب ۲۰۰ امتیاز کامل این رقابت، برنده تندیس طلا و لوح تقدیر ماراتن مسیه ایران و اشتراک مجله نجوم شدند. این گروه همچنین نشان «برنده سال ماراتن مسیه» را به امانت با خود با خانه برد تا در ماراتن مسیه سال ۹۷ به برنده سال آینده تحویل دهد. رتبه دوم ماراتن مسیه ۹۶ را علیرضا حیدری و راستین رسولی از تهران با رصد ۱۷۹ جرم از آن خود کردند. این گروه برنده تندیس نقره‌، لوح تقدیر و اشتراک مجله نجوم شدند. سارا سرشوق و فرزانه ابطحی از اصفهان نیز با رصد ۱۷۹ جرم، برنده تندیس برنز، لوح تقدیر و اشتراک مجله نجوم شدند. امیراحسان علیزاده حرفتی و سینا بلوکی از تهران با رصد ۱۷۶جرم توانستند لوح تقدیر، جایزه نقدی و اشتراک مجله نجوم را کسب کنند و در نهایت پریماه صفریان و امیرحسین ستوده فر از تهران با رصد ۱۷۴جرم  در رده پنجم قرار گرفتند و لوح تقدیر و اشتراک مجله نجوم به آنان تعلق گرفت. در رده رصد آسمان با دوربین دوچشمی نیز سمیرا کیان‌پور از اهواز با رصد ۱۵۳ جرم، برنده تندیس نقره ماراتن مسیه ایران و اشتراک مجله نجوم شد. همچنین امسال تندیس طلای رقابت عکاسی ماراتن مسیه به علیرضا رحیمی تعلق گرفت.

در ماراتن مسیه ۹۶ بخش جدیدی نیز به رقابت رصدی اضافه شده بود که «رکورد سرعتی» ماراتن نام داشت؛ رصدگرانی که موفق به رصد اجرام معینی در زودترین زمان ممکن می‌شدند می‌توانستند رکورد خود را در ماراتن به ثبت برسانند. علیرضا حیدری و راستین رسولی شرکت‌کنندگانی بودند که موفق به کسب عنوان در بخش رکورد سرعتی ماراتن شدند و از این دو رصدگر با اهدای تندیس برنز ماراتن مسیه تقدیر شد.

آلما شبکه‌ای از رشته‌ها را در زایشگاهی ستاره‌ای آشکار کرد

آلما شبکه‌ای از رشته‌ها را در زایشگاهی ستاره‌ای آشکار کرد

آلما شبکه‌ای از رشته‌ها را در زایشگاهی ستاره‌ای آشکار کرد

داده‌های جدید از آرایه میلی‌متری و زیرمیلی‌متری بزرگ آتاکاما یا «آلما» (ALMA) و دیگر تلسکوپ‌ها برای ایجاد این تصویر خیره‌کننده به کار رفته است که شبکه‌ای رشته‌ای را در سحابی جبار نشان می‌دهد. ساختارهای رشته‌ای در این تصویر تماشایی،  به رنگ قرمز گرم و آتشین مشاهده می‌شوند، اما در واقعیت چنان سرد هستند که ستاره‌شناسان باید از تلسکوپ‌هایی مانند آلما برای مشاهده آن‌ها استفاده کنند.

این تصویر دیدنی و غیرعادی بخشی از سحابی معروف جبار را نشان می‌دهد که یک منطقه تشکیل ستاره‌ها ‌است و در فاصله‌ حدود ۱۳۵۰ سال نوری از زمین واقع است. مجموعه ستاره‌های آبی روشن و سفید در سمت چپ و پایین تصویر، خوشه ذوزنقه است. این خوشه از ستاره‌های داغ جوان تشکیل شده‌ که فقط چند میلیون سال عمر دارند و قلب سحابی جبار و عامل اصلی برانگیختگی این سحابی بزرگ هستند.

ساختارهای تار مانند در این تصویر بزرگ، رشته‌های طولانی گاز سرد هستند که فقط برای تلسکوپ‌هایی که در محدوده طول موج میلیمتری کار می‌کنند قابل مشاهده هستند.آن‌ها در هیچ‌یک از دو طول موج مرئی و فروسرخ قابل مشاهده نیستند و آلماتنها ابزار موجود برای اخترشناسان برای بررسی آن‌ها است. این گاز باعث شکل‌گیری ستاره‌های نوزاد می‌شود؛ به این ترتیب که به تدریج تحت نیروی گرانش خود فرو می‌ریزد تا زمانی که به اندازه کافی فشرده و تبدیل به یک پیش‌‍‌ستاره ‌شود.

 دانشمندانی که این داده‌ها را جمع‌آوری کردند، به کمک آلمابه دنبال ردپای گاز +N2H (دیازنیلیوم) بودند که بخشی از این سازه‌ها را تشکیل می‌دهد.  از طریق انجام این پژوهش، این دانشمندان موفق به شناسایی شبکه‌ای از ۵۵ رشته شدند.

سحابی جبار نزدیک‌ترین منطقه ستاره‌زایی شدید به زمین است و به همین دلیل اخترشناسان برای شناختن نحوه شکل‌گیری ستاره‌ها و تکامل آن‌ها در چند میلیون سال اول زندگی خود، آن را به‌طور دقیق بررسی می‌کنند.

شیوه داوری بخش رقابت رصدی ماراتن مسیه ۹۶

شیوه داوری بخش رقابت رصدی ماراتن مسیه ۹۶

در بخش رقابت رصدی ماراتن مسیه ۹۶، شرکت‌کنندگان برای رصد ۱۸۰ جرم و کسب ۲۰۰ امتیاز رقابت خواهند کرد!

توزیع امتیازات به این گونه است که تعداد زیادی از اجرام یک امتیاز دارند (طبق روال سابق رقابت ها) و برخی از اجرام موجود در لیست رقابت دو امتیاز. برای اجرام یک امتیازی روش امتیازی دهی به صورت صفر و یک است؛ به این معنی که اگر جرم مدنظر در میدان دید ابزار رصدگر دیده شد، یک امتیاز به او تعلق می‌گیرد و اگر جرم به هر دلیلی در میدان دید ابزار دیده نشد، تحت هیچ شرایطی امتیازی به رصدگر تعلق نمی‌گیرد.

اما برای اجرام دو امتیازی روال امتیازدهی متفاوت خواهد بود. امتیاز دهی برای این اجرام سه حالت دارد. صفر، یک و دو. حالت دو امتیازی برای موقعیتی است که جرم در میدان دید ابزار رویت شود و داور از اینکه رصدگر جرم را دقیقا تشخیص داده اطمینان حاصل کند. به‌علاوه یک امتیاز در شرایطی به رصدگر تعلق می‌گیرد که جرم را در میدان دید داشته باشد و بنابر دلایلی جرم مدنظر دیده نشود؛ یعنی شرایطی که رصدگر جای جرم را درست در میدان دید آورده باشد.

تمام شرکت‌کنندگان، در دو رده دوربین دوچشمی و تلسکوپ، در رصد اجرام مسیه و چندین جرم دیگر مشترک خواهند بود، اما ۲۰ جرم اختصاصی برای هریک از دو رده در نظر گرفته شده است. این موضوع به سبب تفاوت توانایی ابزارهای موجود در دو رده دوربین دوچشمی و تلسکوپ است.

آسمان در این هفته، ۲۲ تا ۲۸ اسفند

آسمان در این هفته، 22 تا 28 اسفند

آسمان در این هفته، 22 تا 28 اسفند

طبق روال هر هفته به مهمانی آسمان شب دعوت شده‌ایم و رویداد‌های رصدی این هفته را با هم مرور خواهیم کرد.

در ابتدا با سیاره گریزپای عطارد شروع می‌کنیم،  این سیاره را می‌توان برخی مواقع پس از غروب خورشید در سمت غرب آسمان و برخی دیگر پس از طلوع خورشید در سمت شرق آسمان مشاهده کرد.

در تاریخ ۲۴ اسفند شاهد بیشترین کشیدگی شرقی این سیاره در سمت غرب آسمان هستیم؛ به خاطر داشته باشید که بهترین زمان رصد سیاره عطارد در کشیدگی شرقی یا غربی آن است زیرا فقط در این دو زمان عطارد از خورشید بیشترین فاصله ظاهری را خواهد گرفت. سیاره گریزپای عطارد را می‌توان دقایقی پس از غروب خورشید روز پنجشنبه ۲۴ اسفند در سمت غرب آسمان و در ارتفاع حدودا ۱۵ درجه از افق مشاهده کرد. عطارد یا تیر همچون ستاره‌ای نسبتا کم نور در سمت غرب آسمان مشاهده می‌شود که می‌توانید برای یافتن آن از سیاره پر نور زهره که این سیاره زیبا نیز در همان حوالی است کمک بگیرید. اگر ابتدا سیاره زهره را یافتید کافی است کمی سمت بالا و راست آن را با دقت نگاه کنید، آنگاه سیاره عطارد را خواهید یافت.

رویت هلال ماه، یکی از فعالیت‌های نجومی است که اکثر رصدگران به آن علاقه خاصی دارند و شاید دلیل این علاقه را صرفا کسانی بدانند که حداقل یک بار هلال نازک و زیبا ماه را از پشت ابزار رصدی دیده باشند. در این هفته دو رویت هلال ماه را پیش رو خواهیم داشت که هر دو با چشم غیر مسلح قابل مشاهده هستند؛ در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

هلال آخر ماه جمادی الثانی ۱۴۳۹ هجری قمری در صبحگاه ۲۵ اسفند با چشم غیرمسلح، در سمت شرق آسمان و قبل از طلوع خورشید قابل مشاهده است.

 

هلال اول ماه رجب المرجب ۱۴۳۹ هجری قمری در شامگاه ۲۷ اسفند با چشم غیرمسلح، در سمت غرب آسمان و پس از غروب خورشید قابل مشاهده است. رصد با دوربین دوچشمی برای هر دو هلال پیشنهاد می‌شود.

 

رویداد بعدی این هفته مقارنه دو سیاره عطارد و زهره است که می‌توان آن را در شامگاه ۲۸ اسفند ماه پس از غروب خورشید در سمت غرب آسمان رصد کرد. این رویداد می‌تواند سوژه مناسبی برای عکس‌برداری با مناظر زمینی باشد.

 

تلسکوپ جیمز وب تن به آب می‌زند

تلسکوپ جیمز وب تن به آب می‌زند

تلسکوپ جیمز وب تن به آب می‌زند

آب برای حیات ضروری است، اما ساختن آب به راحتی صرفاً ترکیب هیدروژن و اکسیژن نیست. ساختن آب مستلزم شرایط خاصی است که در اعماق پرآشوب ابرهای مولکولی یافت می‌شود؛ جایی که غبارها مانع از اثر مخرب اشعۀ فرابنفش می‌شوند و به واکنش‌های شیمیایی کمک می‌رسانند. تلسکوپ فضایی جیمز وب برای یافتن بینشی جدید از تحولات مولکول‌های آب و دیگر بلوک‌های سازندۀ حیات در سیارات زیست‌پذیر با دقت به این مخازن کیهانی خواهد نگریست.

ابر میان‌ستاره‌ای نوعی سحابی است که شامل گاز، غبار، گستره‌ای از مولکول‌ها و هیدروژن، مولکول‌های پیچیده‌تر و مواد ارگانیک شامل کربن می‌شود. ابرهای مولکولی بیشترین میزان آب را در خود ذخیره کرده‌اند و به صورت کودکستانی برای ستارگان تازه شکل گرفته و سیاراتشان عمل می‌کنند. درون این ابرها، روی سطح نازکی از ذره‌های غبار، اتم‌های هیدروژن به اکسیژن می‌پیوندند تا مولکول‌های آب شکل گیرند. کربن برای تشکیل متان به هیدروژن اضافه می‌شود و نیتروژن برای شکل‌گیری آمونیاک و ترکیب شدن سهم خود را از هیدروژن می‌گیرد. همۀ این مولکول‌ها به سطح غبارآلود ابرهای مولکولی چسبیده‌اند و طی میلیون‌ها سال لایه‌هایی از یخ ایجاد کرده‌اند. نتیجۀ این فرایندها دانه‌های برف متنوعی است که سیارات ستاره‌های نوزاد از آن نگهداری می‌کنند؛ بنابراین، مواد آشنا برای حیات ما را در خود جای می‌دهند. به‌این‌ترتیب، برای درک بهتر این فرایندهای پیچیده قرار است در نخستین پروژه‌هایعلمیِ تلسکوپ فضایی جمیز وب مناطق تشکیل دهندۀ ستاره‌ها در نواحی نزدیک بررسی شوند تا مشخص شود چه نوع یخ‌هایی در آنها وجود دارد. این پروژه از مزیت وضوح بالای طیف‌نگار جیمز وب بهره خواهد گرفت تا با بررسی دقیق طول‌موج‌ها اندازۀ دقیق‌تر یخ‌ها به دست آید.

 آب برای حیات ضروری است، اما ساختن آب به راحتی صرفاً ترکیب هیدروژن و اکسیژن نیست. ساختن آب مستلزم شرایط خاصی است که در اعماق پرآشوب ابرهای مولکولی یافت می‌شود؛ جایی که غبارها مانع از اثر مخرب اشعۀ فرابنفش می‌شوند و به واکنش‌های شیمیایی کمک می‌رسانند. تلسکوپ فضایی جیمز وب برای یافتن بینشی جدید از تحولات مولکول‌های آب و دیگر بلوک‌های سازندۀ حیات در سیارات زیست‌پذیر با دقت به این مخازن کیهانی خواهد نگریست. ابر میان‌ستاره‌ای نوعی سحابی است که شامل گاز، غبار، گستره‌ای از مولکول‌ها و هیدروژن، مولکول‌های پیچیده‌تر و مواد ارگانیک شامل کربن می‌شود. ابرهای مولکولی بیشترین میزان آب را در خود ذخیره کرده‌اند و به صورت کودکستانی برای ستارگان تازه شکل گرفته و سیاراتشان عمل می‌کنند. درون این ابرها، روی سطح نازکی از ذره‌های غبار، اتم‌های هیدروژن به اکسیژن می‌پیوندند تا مولکول‌های آب شکل گیرند. کربن برای تشکیل متان به هیدروژن اضافه می‌شود و نیتروژن برای شکل‌گیری آمونیاک و ترکیب شدن سهم خود را از هیدروژن می‌گیرد. همۀ این مولکول‌ها به سطح غبارآلود ابرهای مولکولی چسبیده‌اند و طی میلیون‌ها سال لایه‌هایی از یخ ایجاد کرده‌اند. نتیجۀ این فرایندها دانه‌های برف متنوعی است که سیارات ستاره‌های نوزاد از آن نگهداری می‌کنند؛ بنابراین، مواد آشنا برای حیات ما را در خود جای می‌دهند. به‌این‌ترتیب، برای درک بهتر این فرایندهای پیچیده قرار است در نخستین پروژه‌هایعلمیِ تلسکوپ فضایی جمیز وب مناطق تشکیل دهندۀ ستاره‌ها در نواحی نزدیک بررسی شوند تا مشخص شود چه نوع یخ‌هایی در آنها وجود دارد. این پروژه از مزیت وضوح بالای طیف‌نگار جیمز وب بهره خواهد گرفت تا با بررسی دقیق طول‌موج‌ها اندازۀ دقیق‌تر یخ‌ها به دست آید.     این طیف شبیه‌سازی شده از تلسکوپ وب نشان دهندۀ انواع مولکول‌هایی است که احتمال دارد در نواحی تشکیل دهندۀ ستاره‌، مانند سحابی عقاب (در پس زمینۀ تصویر)، شناسایی شود  امتیاز تصویر: NASA, ESA    طبق برنامه‌ریزی صورت گرفته، قرار است یکی از نخستین هدف‌ها «مجموعۀ آفتاب‌پرست» (Chamaeleon Complex) باشد؛ این مجموعه از سه سحابی تاریک تشکیل شده و محل تشکیل ستارگان است. مجموعۀ آفتاب‌پرست در آسمان جنوبی قابل رصد و شامل چند صد پیش‌ستاره است و ۵۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد؛ پیرترین این ستاره‌ها فقط یک میلیون سال سن دارد. به نظر می‌رسد آنچه دانشمندان لازم دارند در این ناحیه یافت می‌شود. تیم پژوهشی قرار است با بهره‌گیری از آشکارسازهای مادون قرمز ستاره‌های پشت ابرهای مولکولی را رصد کند. نور برخی از این ستاره‌ها ضعیف است و به علت عبور از ابرهای مولکولی ممکن است جذب یخ‌های آن شود. با رصد تعدادی از ستاره­های پس­زمینه منجمان می‌توانند محل یخ‌ها در ابرهای مولکولی و مکان متفاوت شکل‌گیری آنها را شناسایی کنند. آنها برای پی بردن به نحوۀ پدید آمدن مولکول‌های پیچیده‌تر از طریق ستاره‌های در حال شکل‌گیری، پیش­ستاره­های مستقل را هدف قرار خواهند داد. همچنین، منجمان به دنبال شناسایی محل­هایی به دور ستاره‌های نوزاد هستند که تولد سیارات فراخورشیدی و صفحات پیش‌سیاره‌ای در آن اتفاق می‌افتد. پژوهشگران قادرخواهند بود مقدار نسبی یخ موجود در اطراف ستاره‌ها را تا پنج میلیارد سال از ستارۀ تازه شکل گرفته اندازه بگیرند؛ این فاصله چیزی در حدود مدار پلوتوست. بااین‌حال، برای درک داده‌های تلسکوپ جیمز وب دانشمندان نیاز به طرح آزمایش‌هایی در آزمایشگاه‌های روی زمین دارند. طیف‌نگار جیمز وب نور مادون قرمز دریافتی را به رنگین‌کمانی از رنگ‌ها تبدیل می‌کند. مولکول‌های گوناگون نور را در طول‌موج‌ها و رنگ‌های متفاوت جذب می‌کنند و باعث به جای ماندن خطوط تاریک می‌شوند. آزمایشگاه‌ها می‌توانند انواع گوناگونی را برای ایجاد پایگاه داده‌ای از طریق «اثر انگشت» مولکول‌های متفاوت اندازه‌گیری کنند. زمانی‌که اخترشناسان این اثر انگشت را در طیفی از تلسکوپ جیمز وب مشاهده می‌کنند، می‌توانند مولکول یا خانوادۀ مولکول‌هایی را شکل دهند که خطوط جذب ایجاد می‌کنند. این پروژه برای سال‌ها جیمز وب را مشغول نگه خواهد داشت. تلسکوپ جیمز وب پیشروترین تلسکوپ فضایی مادون قرمز در دهۀ آینده خواهد بود. این تلسکوپ به شناخت بهتر منظومۀ شمسی و فراتر از آن سیارات فراخورشیدی و همچنین در کشف اسرار ساختار و سرچشمۀ عالم و جایگاه ما در آن کمک خواهد کرد.

این طیف شبیه‌سازی شده از تلسکوپ وب نشان دهندۀ انواع مولکول‌هایی است که احتمال دارد در نواحی تشکیل دهندۀ ستاره‌، مانند سحابی عقاب (در پس زمینۀ تصویر)، شناسایی شود

امتیاز تصویر: NASA, ESA

طبق برنامه‌ریزی صورت گرفته، قرار است یکی از نخستین هدف‌ها «مجموعۀ آفتاب‌پرست» (Chamaeleon Complex) باشد؛ این مجموعه از سه سحابی تاریک تشکیل شده و محل تشکیل ستارگان است. مجموعۀ آفتاب‌پرست در آسمان جنوبی قابل رصد و شامل چند صد پیش‌ستاره است و ۵۰۰ سال نوری از ما فاصله دارد؛ پیرترین این ستاره‌ها فقط یک میلیون سال سن دارد. به نظر می‌رسد آنچه دانشمندان لازم دارند در این ناحیه یافت می‌شود.

تیم پژوهشی قرار است با بهره‌گیری از آشکارسازهای مادون قرمز ستاره‌های پشت ابرهای مولکولی را رصد کند. نور برخی از این ستاره‌ها ضعیف است و به علت عبور از ابرهای مولکولی ممکن است جذب یخ‌های آن شود. با رصد تعدادی از ستاره­های پس­زمینه منجمان می‌توانند محل یخ‌ها در ابرهای مولکولی و مکان متفاوت شکل‌گیری آنها را شناسایی کنند. آنها برای پی بردن به نحوۀ پدید آمدن مولکول‌های پیچیده‌تر از طریق ستاره‌های در حال شکل‌گیری، پیش­ستاره­های مستقل را هدف قرار خواهند داد. همچنین، منجمان به دنبال شناسایی محل­هایی به دور ستاره‌های نوزاد هستند که تولد سیارات فراخورشیدی و صفحات پیش‌سیاره‌ای در آن اتفاق می‌افتد. پژوهشگران قادرخواهند بود مقدار نسبی یخ موجود در اطراف ستاره‌ها را تا پنج میلیارد سال از ستارۀ تازه شکل گرفته اندازه بگیرند؛ این فاصله چیزی در حدود مدار پلوتوست. بااین‌حال، برای درک داده‌های تلسکوپ جیمز وب دانشمندان نیاز به طرح آزمایش‌هایی در آزمایشگاه‌های روی زمین دارند.

طیف‌نگار جیمز وب نور مادون قرمز دریافتی را به رنگین‌کمانی از رنگ‌ها تبدیل می‌کندمولکول‌های گوناگون نور را در طول‌موج‌ها و رنگ‌های متفاوت جذب می‌کنند و باعث به جای ماندن خطوط تاریک می‌شوند. آزمایشگاه‌ها می‌توانند انواع گوناگونی را برای ایجاد پایگاه داده‌ای از طریق «اثر انگشت» مولکول‌های متفاوت اندازه‌گیری کنند. زمانی‌که اخترشناسان این اثر انگشت را در طیفی از تلسکوپ جیمز وب مشاهده می‌کنند، می‌توانند مولکول یا خانوادۀ مولکول‌هایی را شکل دهند که خطوط جذب ایجاد می‌کنند. این پروژه برای سال‌ها جیمز وب را مشغول نگه خواهد داشت. تلسکوپ جیمز وب پیشروترین تلسکوپ فضایی مادون قرمز در دهۀ آینده خواهد بود. این تلسکوپ به شناخت بهتر منظومۀ شمسی و فراتر از آن سیارات فراخورشیدی و همچنین در کشف اسرار ساختار و سرچشمۀ عالم و جایگاه ما در آن کمک خواهد کرد.