آشکارسازی مجدد ذره هیگز و تایید ارتباط با کوارک سر

آشکارسازی مجدد ذره هیگز و تایید ارتباط با کوارک سر

آشکارسازی مجدد ذره هیگز و تایید ارتباط با کوارک سر

اطلاعات دریافتی از آشكارسازهای ATLAS  و CMS در برخورددهنده بزرگ هادرونی (LHC) از آشکارسازی بوزون هیگز برای بار دوم حکایت دارند، این بار جزئیاتی از تأثیر متقابل این ذره با یكی از سنگین‌ترین ذرات بنیادی كیهان به نام «كوارك سر» نیز مشخص شده است. به این ترتیب، دانشمندان اطلاعات با ارزشی درباره ماهیت جرم و فیزیک ذرات بنیادی به‌دست آورده‌اند.

ما با وجود احساس همیشگی جرم چه به صورت  نیرو‌ی گرانش و چه خاصیت اینرسی، هنوز آن را به خوبی نشناخته‌ایم. البته فرمول E=MC2 اینشتین، دلیل سنگینی هسته اتم را نیاز به مصرف انرژی برای كنار هم قرار دادن پروتون و نوترون می‌داند، اما نكته آنجاست كه ذراتی بنیادی وجود دارند كه بدون نیاز به هیچ تلاش خاصی باز دارای جرم‌اند و كشف اخیر می‌تواند دلیل آن را مشخص كند.

۵۰ سال پیش، پیتر هیگز پیش‌بینی كرد كه باید بوزونی (نوعی ذره‌ای بنیادی) وجود داشته باشد كه واكنش با میدان آن می‌تواند جرم ذره را تامین کند.

تا سال‌ها این ذره، عضو گم شده مدل استاندارد ذرات بنیادی بود كه در سال ۱۳۹۱/۲۰۱۲ در شتاب‌دهنده LHC در سرن پیدا شد. اما این تازه آغاز راه بود و مقصد نهایی، یافتن دلیل وجود جرم كوارك و برای شروع چه چیزی بهتر از كوارك سر؟

كوارك‌های بالا و پایین، پروتون و نوترون را می‌سازند، اما كوارك سر طول عمر بسیار كوتاهی دارد و در كثری از ثانیه وامی‌پاشد. از طرفی کوارک سر جرم بسیار زیادی ( بیش از  ۱۶۰ برابر جرم اتم هیدروژن) دارد و این یعنی برهم‌کنشی شدید با میدان هیگز.

آشكارسازی این برهم‌كنش نیاز به در كنار هم قرار گرفتن كوارك سر و بوزون هیگز در فرایندی به نام تولید ttH دارد. اما هر دو این ذرات ناپایدارند. با توجه به توان كنونی LHC، فقط یك درصد از بوزون‌های هیگز تولید شده همراه کوارک سر آشکار می‌شوند و برای یافتن اثر آن، دانشمندان باید اطلاعات را مرور کنند و به دنبال ذرات پایدارتری باشند كه بر اثر واپاشی این دو ذره به‌وجود می‌آیند.

این کار مانند تلاش برای پی بردن به شدت و دفعات دست دادن دو فرد مشهور در یك مهمانی بزرگ بعد از به خانه رفتن آن‌هاست! البته بسیار دشوارتر. اکنون پژوهشگران معتقدند که توانسته‌اند شدت برهم‌کنش بوزون هیگز و کوارک سر را تعیین کنند و به اطمینان خوبی رسیده‌اند که بوزون هیگز نقش مهمی در زیاد بودن جرم کوارک سر ایفا می‌کند. البته این موضوع در مدل استاندارد ذرات پیش‌بینی شده بوده اما نخستین بار است که به صورت تجربی با دقت خوبی تایید شده است.

تلسکوپ هابل از ثمره برخوردی کیهانی تصویربرداری کرد

تلسکوپ هابل از ثمره برخوردی کیهانی تصویربرداری کرد

تلسکوپ هابل از ثمره برخوردی کیهانی تصویربرداری کرد

کهکشانی که در تصویر جدید هابل دیده می‌شود، شبیه گل سرخی است که آرام در حال چرخش در تاریکی کیهان است، اما در واقع حاصل وقوع تصادمی بسیار شدید و خشونت بار است. این کهکشان از شکل افتاده از برخورد بین دو کهکشان مارپیچی بر جای مانده است. برآورد می‌شود این برخورد حدود پانصد میلیون سال پیش رخ داده و کهکشان بر اثر آن هنوز هم در حال گیج خوردن است!

کهکشان NGC 3256 که در فاصله حدودا ۱۰۰ میلیون سال نوری از ما در صورت فلکی بادبان واقع است، تقریبا هم اندازه راه شیری ما و عضوی از ابرخوشه شجاع – قنطورس است. این کهکشان هنوز نشانه‌هایی از گذشته پر آشوب خود را در دنباله‌‌های درخشانش نشان می‌دهد که در اطراف کهکشان گسترش دارند. تصوری می‌شود این دنباله‌ها ۵۰۰ میلیون سال قبل در ابتدای برخورد دو کهکشانی ایجاد شدند که امروزه  کهکشان NGC 3256 از آن‌ها تشکیل شده است.  در این دنباله‌ها ستاره‌های آبی جوان فراوان‌اند، که در برخورد آشفته اما بارورکننده گاز و غبار متولد شده‌اند.

هنگامی که دو کهکشان ادغام می‌شوند، ستاره‌های این کهکشان‌ها به ندرت با یکدیگر برخورد می‌کنند، زیرا دارای فاصله زیادی از هم هستند، اما گاز و گرد و غبار کهکشان‌ها برهم‌کنش چشمگیری دارند که نتیجه آن تماشایی است. روشنایی مرکز کهکشان نشان می‌دهد که NGC 3256 کهکشانِ ستاره‌فشان (starburst) قدرتمندی است میزبان تعداد بسیار زیادی از ستاره‌های نوزاد که به شکل گروه‌ها و خوشه‌های ستاره‌ای متولد می‌شوند. این ستاره‌ها بیشتر در بخش فروسرخ دور طیف درخشان هستند؛ به همین سبب NGC 3256  به شدت در این طول موج‌ها می‌درخشد و در رده «کهکشان‌های فروسرخ درخشان» طبقه‌بندی شده است.

این کهکشان به علت درخشندگی، نزدیکی‌اش به ما و جهت‌گیری آن، موضوع پژوهش‌های بسیاری بوده است. ستاره شناسان می‌توانند به راحتی قرص کامل و گاز و غبار آن را با تمام شکوه و جلالش مشاهده کنند. کهکشان  NGC 3256 هدفی ایده آل برای تحقیق در مورد ستاره‌فشان‌هایی است که در ادغام کهکشان‌ها شکل گرفته‌اند و اهمیت خاصی برای درک بیشتر ما از خواص خوشه‌های ستاره‌ای جوان در دنباله جزر و مدی این نوع کهکشان‌ها دارد.

علاوه بر بیش از هزار خوشه ستاره‌ای درخشان که منطقه مرکزی NGC 3256 را روشن می‌کنند، در این منطقه رشته‌هایی تیره از غبار نیز وجود دارد، همچنین قرصی بزرگ از گاز مولکولی که در اطراف دو هسته متمایز- بقایای دو کهکشان اولیه- می‌چرخد. یکی از هسته‌ها تا حد زیادی پنهان است و صرفا در طول موج‌های فروسرخ، رادیویی و پرتو ایکس قابل مشاهده است.

 دو کهکشان اولیه غنی از گاز بودند و جرم‌های مشابه یکدیگر داشتند، زیرا به نظر می‌رسد که تاثیراتی تقریبا برابر بر یکدیگر داشته‌اند. صفحه‌های مارپیچی آن‌ها دیگر متمایز نیستند؛ طی چند صد میلیون سال، هسته‌هایشان نیز ادغام می‌شود و احتمالا این دو کهکشان در قالب یک کهکشان بزرگ بیضوی متحد می‌شوند.

راز اجرام عجیب و ابرمانند در مرکز کهکشان راه شیری

راز اجرام عجیب و ابرمانند در مرکز کهکشان راه شیری

راز اجرام عجیب و ابرمانند در مرکز کهکشان راه شیری

كهكشان‌ها و سياهچاله‌ها از جذاب‌ترين موضوعات نجومي براي علاقه‌مندان به اين علم هستند، حال اگر پاي كهكشان خود ما يعني راه شيري و و سياهچاله مركزي آن در ميان باشد قطعا جذابيت داستان بيشتر مي‌شود. البته صحبت درباره خود سياهچاله اَبَرپرجرم مركز كهكشان نيست بلكه درباره اجرام ستاره‌اي غبارآلود مرموزي است كه بيش از ۱۲ سال است با تلسکوپ رصدخانه كك در‌ هاوايي مورد مطالعه هستند.

آخرین گزارش تحقيق درباره اين اجرام عجیب در دويست و سي و دومين گردهمايي انجمن نجوم امريكا در شهر دنور ارائه شد؛ اجرامي كه شبيه ابر‌هاي عظيم گازي هستند اما رفتاري شبيه ستاره‌ها دارند.

به گفته رندي كمپل، مدير بخش مأموريت‌هاي علمي رصد خانه كك، صحبت درباره اجرامي با خواص عجيب به نام اجرام رده G يا اجرام غبارآلود ستاره‌اي است. در ابتدا در سال‌هاي ۱۳۸۳/ ۲۰۰۴ و ۱۳۹۱/ ۲۰۱۲ دو عدد از اين اجرام به ترتيب با نام‌هاي G1 و G2 كشف شدند و در ادامه همراهاني به نام‌هاي G3 ،G4 و G5 نيز يافتند. ابتدا تصور بر اين بود كه G1 و G2 ابر‌هاي گازي عادي هستند اما در زمان عبور آن‌ها از نزديكي سياهچاله مركزي، اين دو سالم باقی ماندند. بنابراين به جاي ابر غبار بايد ابر غبار ستاره‌اي يا همان اجرام رده G باشند.

به گفته دکتر مارك موريس از دانشگاه UCLA، اين اجرام به حدي بزرگ هستند كه نيرو‌هاي كشندي سياهچاله، در زمان عبور، مقداري از جو ستاره‌اي آن‌ها را مي‌بلعد اما هسته ستاره‌اي آن‌ها تا حدي بزرگ هست كه باقی بماند. سؤال اصلی این است كه چرا اندازه اجرام رده G تا اين حد بزرگ است؟

بنابر آخرين نتايج تحقيقات، اين اجرام احتمالا حاصل برخورد دو ستاره با يكديگرند. دو ستاره‌اي كه در طول زمان، گرانش سياهچاله مدار آن‌ها را تحت تأثير قرار داده تا با هم برخورد كنند. چنين برخوردی به ایجاد جرمي منتهي مي‌شود كه انرژی عظيم  به اندازه اجرام گازي ستاره‌اي دارد. به اين ترتيب جرم تشكيل شده تا ميليون‌ها سال حالت منبسط شده به خود مي‌گيرد تا كم كم آرام گرفته و مانند يك ستاره معمولي به نظر برسد.

پژوهشی جنجالی که فرازمینی‌ها را نیای اختاپوس‌ها عنوان می‌کند!

پژوهشی جنجالی که فرازمینی‌ها را نیای اختاپوس‌ها عنوان می‌کند!

پژوهشی جنجالی که فرازمینی‌ها را نیای اختاپوس‌ها عنوان می‌کند!

اختاپوس‌ها موجودات عجیبی هستند. برخی شاید بگویند این جانوران ظاهر ماوراء زمینی دارند، و اگر نتوانید توضیحی برای چیزی پیدا کنید، چه بسا موجودات فرازمینی باشند، این طور نیست؟

این چیزی است که در مقاله بحث برانگیز و عجیبی در مجله «پیشرفت در بیوفیزیک و زیست‌شناسی مولکولی» (Progress in Biophysics and Molecular Biology)، ادعا شده است. این مقاله می‌گوید اختاپوس‌ها آن‌قدر پیچیده‌اند که فقط می‌توانند با حیات فرازمینی توضیح داده شوند. البته اگر بخواهیم واقعیت را همین اول کار بگوییم، این طور نیست.

این مقاله حاصل همکاری ۳۳ پژوهشگر بود، هرچند حتی یک جانورشناس در میانشان نبوده است. یکی از این پژوهشگران شخصی به نام چندرا ویکرامسینگ (Chandra Wickramasinghe) است. او طرفدار نظریه پانسپرمیای مستقیم است-که می‌گوید حیات در سیاره ما زمانی آغاز شد که میکروب‌های موجودات فرازمینی مانند بذری در زمین پراکنده شد. او در گذشته سعی در اثبات این موضوع داشت که موفق نبود. هیچ شواهدی وجود ندارد که چنین نظریه‌ای را تایید کند.

این مسئله مانع نوشتن آخرین مقاله منتشر شده‌اش نشد. او در این مقاله می‌پرسد انفجار کامبرین (Cambrian explosion) «زمینی بوده است یا کیهانی». انفجار کامبرین ۵۰۰ میلیون سال پیش رخ داد، زمانی که نخستین آثار جانوران پیچیده در فسیل‌ها پیدا می‌شود. ما از علت این رویداد مطمئن نیستیم، اما بعید است ربطی به موجودات فضایی داشته باشد!

در هر صورت، برگردیم به موضوع موجودات فرازمینی. گروه در این مقاله می‌گوید ورود میکروب‌های بیگانه احتمالا موجب به راه افتادن انفجار کمبرین شد، و روند افزایش گوناگونی منجر به تکامل اختاپوس‌ها شد. به نظر منطقی می‌رسد.

آن‌ها اشاره کردند که «ژن اختاپوس‌ها پیچیدگی سرسام آوری نشان می‌دهد و ویژگی‌هایی مانند مغز بزرگ و چشم‌هایی دوربین مانند به طور ناگهانی در چشم انداز تکاملی ظاهر می‌شود.»

چرا؟ البته که به سبب فرازمینی‌ها! پژوهشگران می‌گویند: «تکامل از ماهی مرکب تا اختاپوس، سازگار با ورود مجموعه‌ای از ژن‌ها از طریق ویروس‌های فرازمینی است.»

اما صبر کنید، نکات بیشتری هم در این مقاله وجود دارد. چون شاید فقط میکروب‌ها از فضا نیامدند؛ توضیح دیگری هم وجود دارد: اینکه تخم هشت پا با یک دنباله‌دار به سیاره ما رسیده است؛ شاید در مورد ماهی مرکب هم همین‌طور باشد!

این مقاله ادامه می‌دهد: «احتمال اینکه تخم ماهی مرکب یا هشت پا چند صد میلیون سال پیش در تکه شهاب‌سنگ‌های یخ زده به ما رسیده باشد نباید نادیده گرفته شود.»

آن‌ها در جایی از مقاله می‌گویند که ما در زمینه نحوه تشکیل حیات در سیاره‌مان در آستانه «یکی از بزرگ‌ترین تغییرمسیرها در تاریخ» هستیم و آن را با نظریه رانش قاره‌ای مقایسه می‌کنند که زمانی به آن بها داده نمی‌شد.

بیایید ببینیم برخی متخصصان درباره این مقاله چه نظری داشته‌اند. مارک کارنال از موزه تاریخ طبیعی آکسفورد در توئیتی نوشت: «کلمات ثقیل و جذاب و منابع واقعی و جدیدی در نوشتن مقاله به کار رفته اما کل مقاله را باید فورا به چاه فاضلاب انداخت.»

ست فینگان، استادیار دانشگاه کالیفرنیا، این مقاله را «به طرز پیش‌بینی پذیری بسیار بد» توصیف کرد.

جاناتان ایسن (Jonathan Eisen)، استاد دپارتمان فرگشت و اکولوژی دانشگاه کالیفرنیا هم درباره مقاله نظر مشابهی ابراز کرد.

به طور خلاصه: هیچ شواهدی مبنی بر منشا فضایی اختاپوس‌ها وجود ندارد. روز خوبی داشته باشید.

چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

چینی‌ها در مسیر اعزام انسان به ماه

یکی از اهداف بلندپروانه چینی‌ها در فضا، اعزام فضانوردان این کشور به ماه تا پایان دهه ۱۴۰۰/ ۲۰۲۰ است. به همین دلیل در سال‌های گذشته سازمان فضایی چین ماموریت‌های فضایی مختلفی را در مدار زمین و ماه برای فراهم‌آوردن مقدمات این سفر هیجان‌انگیز انجام داده‌اند؛ از ارسال ایستگاه‌های فضایی به مدار زمین تا پرتاب کاوشگرهای روباتیک به ماه. در هفته‌ای که گذشت آنها با اتمام و شروع دو ماموریت فضایی، دو گام دیگر به اعزام فضانوردان خود به ماه نزدیک‌تر شد.

سه‌شنبه هفته گذشته هشت داوطلب چینی پس از ۳۷۰ روز از یک آزمایشگاه سربسته موسوم به «یوگنگ-۱» (به معنی قصر قمری) در دانشگاه بیهانگ چین بیرون آمدند.

داوطلبان در آزمایشگاه یوگنگ – ۱، اقامتی یک ساله را در ماه شبیه‌سازی کردند. این آزمایشگاه حدود ۱۵۰ مترمربع مساحت دارد و شرایط آن شبیه کلونی‌های فضایی است که در آینده قرار است برای اقامت فضانوردان چینی روی ماه ساخته شود. این داوطلبان همه نیازهای اولیه خود مانند هوا، آب و غذا را از طریق امکانات موجود در آزمایشگاه یوگنگ تامین می‌کردند. مثلا در این آزمایشگاه سامانه‌هایی برای بازیافت هوا و آب وجود داشت. یا داوطلبان بخش قابل توجهی از غذای خود را از طریق کشت گیاهان تامین می‌کردند. حتی جالب است بدانید ارتباط آنها با مرکز فرماندهی ماموریت نیز از طریق ارتباطات رادیویی انجام می‌شد! داوطلبان در این ماموریت طولانی‌مدت و رکوردشکن آزمایش‌ها و بررسی‌های مختلفی روی تاب‌آوری روحی انسان در اقامت‌های بلندمدت انجام دادند و تجربیات ویژه‌ای در این زمینه به دست آوردند.

ارتباط با نیمه پنهان ماه

سازمان فضایی چین شامگاه یکشنبه ۳۰ اردیبهشت۹۷ فضاپیمایی ارتباطی با نام «کوچیا» (Queqiao) را به فضا پرتاب کرد. این فضاپیما در فاصله ۵/۱ میلیون کیلومتری از زمین قرار گرفت. کوچیا ماموریت دارد تا در آینده به عنوان یک رابط ارتباطی بین ماه‌نورد چانگه – ۴ چین و ایستگاه زمینی عمل کند. این ماه‌نورد اوایل تابستان امسال به فضا پرتاب می‌شود و قرار است در بخش پنهان ماه فرود بیاید. از آنجا که سرعت گردش ماه به دور زمین با سرعت چرخش آن به دور خود تقریبا برابر است، به همین دلیل همیشه یک طرف ماه به سمت زمین است و نیمه دیگر آن را نمی‌توانیم ببینیم. از این رو اگر کاوشگری در نیمه پنهان ماه فرود بیاید، عملا امکان برقراری ارتباط رادیویی با آن وجود ندارد. به همین دلیل کوچیا در فاصله مناسبی از ماه و زمین قرار می‌گیرد تا بتواند ارتباط بین چانگه – ۴ و مرکز فرماندهی در زمین را برقرار کند.

هرشل تابش لیزری نادری را در سحابی مورچه شناسایی کرد

هرشل تابش لیزری نادری را در سحابی مورچه شناسایی کرد

هرشل تابش لیزری نادری را در سحابی مورچه شناسایی کرد

ستارهشناسان به کمک تلسکوپ فضایی هرشل تابش لیزری نادری را از سحابی سیارهای مِنزِل ۳ (۳ Menzel) شناسایی کردند. ممکن است این تابش حاکی از وجود منظومۀ ستارهای دوتایی در مرکز این سحابی باشد.

سحابی سیاره‌ای مِنزل ۳ اغلب با نام سحابی مورچه شناخته میشود. سحابی مورچه، سحابی سیاره‌نمای دوقطبی در صورت فلکی گونیاست که حدود ۸ هزار سال نوری از زمین فاصله دارد. این سحابی نیز مانند سایر سحابی‌های سیاره‌نما ناشی از مرگ ستاره‌ای نسبتاً کم جرم است که با بیرون راندن لایه‌های خارجی خود، به صورت ستارۀ کوتوله سفیدی در آمده است. سحابی مورچه را نخستین‌بار دونالد مِنزِل، منجم امریکایی، در سال ۱۹۲۲/۱۳۰۱ رصد کرد. همچنین دکتر منزل از نخستین کسانی بود که، پیش از کشف لیزر در آزمایشگاه، معتقد بود در شرایطی خاص «نور تقویت شدۀ ناشی از گسیل القایی تابش» (به عبارتی Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation یا به اختصار LASER) میتواند در سحابیها نیز رخ دهد.

اکنون دادههای جدید هرشل تابش شدید لیزری را از مرکز سحابی مورچه نشان میدهد. این نوعِ نادر از تابش که فقط تحت شرایط فیزیکی خاصی رخ میدهد تابش لیزری بازترکیب هیدروژن (hydrogen recombination laser emission) نامیده میشود. این نوع انتشار لیزر نشان دهندۀ وجود گازی در نزدیکی ستاره است که ده هزار برابر گاز سحابیهای سیارهنما و بخش‌های قابل مشاهدۀ سحابی مورچه چگالی دارد. از طرفی، فضای نزدیک ستاره‌ای که به پایان عمر خود رسیده تقریباً خالی‌ است، چون همۀ مواد لایه‌های بیرونی ستاره به بیرون پرتاب شد‌ه‌اند (منظور از نزدیک فاصلۀ مثلاً خورشید تا زحل است). وجود قرصی چرخان تنها راهی است که امکان وجود چنین گاز چگالی را در اطراف ستاره‌ فراهم می‌کند. چنین قرصی نیز نشان دهندۀ وجود ستاره‌ای همدم است زیرا گازی را که در حال خروج است به‌سختی میتوان در مداری به دور ستاره به دام انداخت؛ مگر اینکه ستارۀ همدم مسیر گاز را منحرف و به سمت قرص هدایت کند. شایان ذکر است، ستاره‌شناسان هنوز ستارۀ دوم را که در قلب سحابی پنهان شده رصد نکردهاند.

کمبود فسفر در بعضی ابرنواخترها؛ مانعی برای تشکیل حیات در کیهان

کمبود فسفر در بعضی ابرنواخترها؛ مانعی برای تشکیل حیات در کیهان

کمبود فسفر در بعضی ابرنواخترها؛ مانعی برای تشکیل حیات در کیهان

شش عنصر شیمیایی وجود دارد که حیات در کره زمین به آن‌ها وابسته است. اکنون، پژوهشی جدید نشان می‌دهد یکی از آن‌ها ممکن است در جهان به فراوانی یافت نشود- که احتمالا  امید ما را به وجود حیات در نواحی دیگر کم می‌کند.

گروه پژوهشی با استفاده از تلسکوپ ویلیام هرشل در لاپالما واقع در جزایر قناری، نور فروسرخ یک بازمانده ابرنواختری به نام سحابی خرچنگ را در فاصله شش هزار سال نوری از ما مشاهده کردند. آن‌ها همچنین ابرنواختر دیگری را به نام «ذات‌الکرسی آ» (Cassiopeia A) که ۱۱ هزار سال نوری با ما فاصله دارد بررسی کردند.

آن‌ها به طور خاص به دنبال تابشی از آهن و فسفر می‌گشتند. فسفر برای حیات در زمین ضروری است، بقیه عناصر لازم کربن، هیدروژن، نیتروژن، اکسیژن و گوگرد هستند. سلول‌ها از ترکیب آدنوزین تری فسفات (ATP) برای دخیره و انتقال انرژی استفاده می‌کنند که به فسفر وابسته است.

آن‌ها متوجه شدندکه فسفر در ابرنواختر به وجود آمده بود، اما مقدار آن بین دو نمونه مورد پژوهش، افت و خیز قابل توجهی داشت. احتمال دارد این موضوع شکل‌گیری حیات را در سیاره‌هایی که این عنصر در آن فراوان نیست با مشکل مواجه کند.

دکتر جین گریوز (Jane Greaves) که یافته‌ها را ارائه داد، در بیانیه‌ای گفت: «به  نظر می‌رسد سیر انتقال فسفر به سیاره‌های تازه متولد شده، غیر قابل اطمینان باشد.کمبود فسفر اشاره به راهی دشوار برای حیات در فراسوی زمین دارد.»

اگر ابرنواخترها تنها منبع فسفر باشند، که بعدا از طریق شهابسنگ‌ها منتقل می‌شود، سیاره‌ای که نزدیک به ابرنواختری با مقدار کم فسفر باشد، ممکن است با کمبود مواد موردنیاز برای حیات مواجه شود.

گروه می‌خواهد بقایای ابرنواخترهای دیگر را مشاهده کند تا متوجه شود آیا سطح فسفر آن‌ها نیز بسیار متفاوت است یا خیر. اما اگر این چنین باشد، احتمالا پیامدهای منفی برای امکان وجود جهانی با توانایی پشتیبانی از حیات خواهد داشت.

دکتر گریوز گفت:«در این حالت احتمالا حیات باید برای پیدایش در دنیایی دیگر- که ترکیب شیمیایی آن فسفر زیادی ندارد اما از جهات دیگر مشابه دنیای ماست- با مشکل بزرگی دست و پنجه نرم کند..»

پژوهش‌های دیگر نیز به دنبال مواد مورد نیاز برای حیات در جای دیگری از کیهان هستند. سال گذشته، کشف متیل ایزوسیانات-مولکولی متشکل از نیتروژن، کربن و اکسیژن در اطراف ستاره‌ای اعلام شد که در مسئله یافتن حیات امیدوارکننده است.

البته ما تا به امروز به درستی نمی‌دانیم حیات روی کره زمین چگونه به‌وجود آمد، و اصلا نمی‌دانیم که آیا پیدایش آن در جای دیگری هم ممکن است یا نه. اما یافتن مواد مورد نیاز برای حیات مانند این‌ها، یا فقدانشان، می‌تواند اطلاعات بیشتری از اینکه احتمالا در فراسوی منظومه شمسی‌ چه چیزی خواهیم یافت به ما بدهد.

هجوم برای دانستن نجوم!

هجوم برای دانستن نجوم!

 هجوم برای دانستن نجوم!

از جمعه ۳۱ فروردین تا جمعه ۷ اردیبهشت ۹۷ بسیاری از مراکز نجوم، موزه‌ها، رصدخانه‌ها و پارک‌ها در کشور میزبانی گروهی از فعالان و علاقه‌مندان نجوم است که در این روز تلسکوپ‌ها و ابزارآلات نجومی خود را میان مردم می‌آورند، با صبوری پاسخگوی سوالات بی‌پایان آنها درباره پیدایش عالم و سیاهچاله‌ها و … هستند و به رایگان آنها را در لذت تماشای ماه و خورشید و سیاره‌ها با تلسکوپ شریک می‌کند.

از هفته نجوم در ایران و برنامه‌هایی که به مناسبت روز جهانی نجوم یعنی ۲۱ آوریل در گوشه‌گوشه کشور صحبت می‌کنیم. رویدادی کاملا خودجوش که قریب به دو دهه است با مشارکت‌ نهادهای مردمی و علاقه‌مندان به نجوم در سراسر کشور برگزار می‌شود. هماهنگی‌های این برنامه زیر نظر انجمن نجوم ایران انجام می‌شود و استانداردهای بخصوصی برای برگزاری دقیق و علمی این برنامه سال‌هاست تعریف شده است. آشنایی با شرایط زندگی در دیگر سیاره‌ها، تماشای گودال‌های سطح ماه با تلسکوپ، تشریح چگونگی پیدایش و تکامل ستاره‌ها بر اساس آخرین یافته‌های اخترفیزیکدانان، نمایش تصاویری خیره‌کننده از ژرفای آسمان شب در قالب تابلوها، پوسترها و برنامه‌های نمایش اسلاید و همچنین ارائه سخنرانی و برپایی غرفه‌های آشنایی با امکانات و توانمندی‌های مراکز فعال نجوم در ایران از پربسامدترین رویدادهایی است که در جریان هفته نجوم برگزار می‌شود و خانواده‌ها و علاقه‌مندان را بیش از پیش به دنیای علم علاقه‌مند می‌کند.

احتمالا برایتان جالب است اگر بدانید در میان تمام کشورهای منطقه خاورمیانه، ایران پویاترین و بالنده‌ترین جامعه منجمان آماتور و علاقه‌مندان به نجوم را دارد. سبک برگزاری رویدادهایی مانند روز نجوم در ایران همواره مورد اشاره و تشویق کشورهای صاحب سبک در ترویج علم بوده و به نوعی می‌توان آن را نماد برگزاری یک رویداد علمی مردم‌نهاد و بی‌حاشیه در کشوری در حال توسعه دانست.

جمعه هفته گذشته آسمان‌نمای گنبد مینا در پارک نوروز تهران فضای بیرونی خود را در اختیار گروه‌ها و انجمن‌های داوطلب برگزاری روز نجوم در تهران قرار داد و جمعه ۷ اردیبهشت نیز قرار است در برج میلاد تهران، مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران و رصدخانه کانون پرورش فکری در زعفرانیه تهران میزبان علاقه‌مندان به نجوم باشند. در ادامه گفت‌وگوی اختصاصی جام‌جم را با مدیران برگزارکننده مراسم روز نجوم در تهران خواهید خواند. آنها از رویکرد مراکز خود برای برگزاری برنامه‌ای سخن گفته‌اند که در جریان آن هر سال داوطلبان بسیاری سراغ مردمی غریبه‌ می‌روند که آخر هفته آمده‌اند از پارک یا مراکز علمی و فرهنگی شهر بازدید کنند و ناگهان با کسانی روبه‌رو می‌شوند که می‌خواهند دانش خود را درباره نجوم با آنها به اشتراک بگذارند!

برج میلاد، کانون علاقه‌مندان در روز پایانی هفته نجوم در تهران

کسانی که معمولا آخر هفته برای استفاده از امکانات فرهنگی و تفریحی برج میلاد عازم این مکان می‌شوند حتما به یاد دارند که هر سال در یک روز جمعه در اردیبهشت ماه، تلسکوپ‌ها، غرفه‌ها سخنرانی‌ها و نمایشگاه تصاویر نجومی در این محل آماده آشناسازی عموم مردم با دنیای نجوم است. این برنامه جمعه همین هفته نیز قرار است در برج میلاد برگزار شود.

نفیسه نعیمی‌پور، سرپرست باشگاه نجوم برج میلاد تهران در پاسخ به این پرسش که چه اتفاقی افتاده است که برج میلاد تهران چند سالی است به کانون مروجان نجوم برای آشنایی عموم مردم با نجوم تبدیل شده است، می‌گوید: مدیران برج میلاد چند سالی است با رویکرد فرهنگی به حوزه ترویج علم نگاه می‌کنند. برای تشویق جوانان به انجام فعالیتی مثبت چه کاری بهتر از پرداختن به علم و بویژه دانش نجوم. وی می‌افزاید: در برج میلاد چند سالی است نهادی غیرحقوقی به نام باشگاه نجوم برج میلاد تهران زیر نظر مدیران آغاز به کار کرده است. اکنون حدود شش سال است که روز نجوم با همکاری مجله نجوم در برج میلاد تهران در حال برگزاری است و خوشبختانه اقبال عمومی خوبی از جانب مردم و فعالان این حوزه به آن شده است. نعیمی‌پور تصریح می‌کند: ما تلاش داریم به وظیفه خود در ترویج علم عمل کنیم. مراکزی مانند برج میلاد که زیرمجموعه شهرداری‌ها هستند در تمام دنیا نقش اصلی را در ترویج علم عهده دارند. علت این است که شهرداری‌ها امکانات بیشتری برای تعامل با عموم مردم دارند. مخاطب ما مردم عادی علاقه‌مند به علم هستند. از کودکان چهار یا پنج سال تا دانشجویان و میانسالان و حتی سالمندان ۹۰ ساله می‌توانند در برنامه‌های روز نجوم برج میلاد به صورت رایگان شرکت کنند و با جاذبه‌های این علم آشنا شوند.

آسمان ابری مراکز رصد و نجوم کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

برگزاری روز نجوم در ایران از سال ۱۳۸۰ در ایران با ابتکار معلمان و دانش‌آموزان رصدخانه کانون پرورش فکری در زعفرانیه تهران آغاز و بعدها به جریانی در ترویج نجوم در ایران تبدیل شد. دکتر محمدرضا نوروزی، مشاور علمی و از مدرسان باسابقه نجوم در رصدخانه زعفرانیه تهران درباره برنامه‌های امسال این مرکز می‌گوید: رصدخانه زعفرانیه نیز به روال هر سال خود در هجدهمین سال برگزاری این رویداد از ساعت ۱۴ تا ۲۱ برنامه‌های روز نجوم را برگزار می‌کند. تعداد غرفه‌ها کمتر از سال‌های گذشته است، اما تلاش داریم با کیفیت بیشتری کار آشنایی عموم مردم با دنیای نجوم را پیش ببریم. پیش‌بینی هواشناسی حاکی از این است که احتمالا هوای ابری و تا حدودی بارانی را ممکن است پیش رو داشته باشیم. با این حال اگر شرایط جوی مساعد باشد رصد ماه، خورشید و … را با تلسکوپ گنبد رصدخانه انجام خواهیم داد. در سالن رصدخانه نیز سخنرانی‌هایی با موضوعات جذاب برای عموم مردم خواهیم داشت.

با وجود سابقه طولانی و سبک خاص این مرکز در برگزاری مراسم روز نجوم، در سال‌های اخیر مسئولان و دانش‌آموختگان رصدخانه زعفرانیه با مشکلات زیادی برای برگزاری مراسم این روز دست به گریبان بوده‌اند و بارها تا مرز تعطیلی این فعالیت داوطلبانه و البته عام‌المنفعه پیش رفته‌اند. دکتر نوروزی با اشاره به مشکلات این مرکز از تغییرهای پی‌درپی مدیران کانون پرورش فکری گلایه‌مند است و به جام‌جم می‌گوید: تغییر تقریبا سال به سال مدیر عامل کانون در چهار سال اخیر که بالطبع تغییر مدیران میانی را نیز در پی دارد، باعث شده کانون نتواند سیاستگذاری‌های میان‌مدت و بلندمدت روشنی برای توسعه فعالیت‌های آموزشی و ترویجی مراکز نجوم خود داشته باشد. به نظر می‌رسد تکلیف بخش نجوم با کانون پرورش فکری مشخص نیست.

این مدرس باتجربه که سابقه کارشناسی بسیاری از برنامه‌های علمی و نجومی رادیو و تلویزیون را دارد، تأکید می‌کند: در دوره‌ای مراکز متعددی با عنوان مراکز نجوم و علوم در کانون پرورش فکری تشکیل شد که بخش عمده‌ای از علتش به موفقیت‌های مرکز نجوم و رصد کانون در زعفرانیه تهران برمی‌گشت. مدیران کانون می‌دیدند این مرکز موفق عمل می‌کند و مورد اقبال عمومی و رسانه‌هاست، لذا احساس کردند مرکز نجوم چیز خوبی است! اما بدون توجه به علت اصلی موفقیت این مرکز و این‌که این‌گونه فعالیت‌ها اصولا هزینه‌بر است، شروع به راه‌اندازی مراکز نجوم متعددی در تهران و شهرهای مختلف کردند. تصور می‌کردند شاید بتوانند بهره‌برداری اعتباری خاصی از این مراکز داشته باشند. در حالی که توجه نداشتند صرف راه‌اندازی مرکز و امکانات فیزیکی‌اش کاری از پیش نمی‌برد. آنچه موجب موفقیت رصدخانه زعفرانیه شد، معلمان و ساختار نرم‌افزاری خاصی بود که با گذر زمان در فضایی محدود با ابتکار مروجان باسابقه علم ایجاد شده بود.

نوروزی تصریح می‌کند: ما همیشه در رصدخانه زعفرانیه وضع بهتری در مقایسه با سایر مراکز نجوم کانون داشته‌ایم، اما این هم تا یک جایی کار می‌کند. در بازار، مثل معروفی وجود دارد و آن هم این است که هرچقدر هم سرمایه‌دار باشید باید کاسبی کنید تا حساب شما کار کند و سرمایه‌تان از دست نرود. کانون کماکان از همان اعتبار قدیمی رصدخانه زعفرانیه استفاده می‌کند و تلاشی برای تولید محتوای جدید و تربیت نسل جدید معلمان باانگیزه نمی‌کند و با این شرایط، مراکز نجوم کانون طبیعی است که روزبه‌روز ضعیف‌تر شوند. این طرز فکر مدیران کانون که باید مراکز کانون جایی برای کسب درآمد و خودگردان شوند، تصوری کاملا اشتباه است. کار کانون فرهنگی است و برای فرهنگ باید هزینه کرد.

مشاور علمی رصدخانه زعفرانیه می‌افزاید: موفقیت یا عدم موفقیت کانون پرورش فکری را باید در قالب یک مجموعه در هم تنیده دید. به این معنی که وقتی کانون در روزگار اوج خود بود، بخشی از تولیدات محتوایی‌اش در حوزه نجوم انجام می‌شد و بخشی از گردهمایی‌ها و برنامه‌ها در حوزه نجوم بود. در حالی که اکنون می‌بینید مدت‌هاست کتابی در بخش انتشارات کانون در حوزه نجوم منتشر نشده، تولیدات کانون و از جمله نجوم آن تقریبا به صفر رسیده و در این حالت افت مراکز نجوم کانون نیز دور از انتظار نیست.

مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران، جایی برای آشنایی عملی با نجوم

ساختمانی زیبا با درختانی تنومند و سر به فلک کشیده در یکی از مناطق شمال تهران. اینجا مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران است که طی ۱۸ سال اخیر نقش مهمی در آشنایی دانش‌آموزان و علاقه‌مندان به نجوم و شاخه‌های گوناگون دنیای علم با جاذبه‌های این فضا داشته‌است. اگر بخواهیم منصف باشیم، سطح امکانات این مرکز با بسیاری از موزه‌های علم شهرهای همتراز تهران در دنیا قابل مقایسه نیست. امام مهم این است که از همین امکانات سعی می‌شود به بهترین شکل ممکن در تعامل با مردم استفاده شود.

امیرحسین چیذری، مدیر مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران درباره برنامه‌های این مرکز در هفته نجوم سال ۹۷ به جام‌جم می‌گوید: پنجشنبه ۶ اردیبهشت، مرکز علوم و ستاره‌شناسی برای روز و هفته جهانی نجوم به روال هر ساله در برنامه‌ای هماهنگ با تمام مراکز مروج نجوم در ایران مانند انجمن نجوم ایران و مجله نجوم، برنامه‌ای با هدف آشنایی عموم مردم با دانش نجوم برگزار می‌کند. امسال نیز سعی داریم با ایجاد تفاوت‌هایی در شکل اجرای برنامه اثربخشی آن را بالاتر ببریم. برنامه اصلی ما فردا پنجشنبه از ساعت ۱۷ تا ۲۱ با سخنرانی‌های عمومی آغاز می‌شود. موضوع این سخنرانی‌ها در زمینه آشنایی با کشفیات و مطالعه شهابسنگ‌ها در ایران، آشنایی با مفاهیم علم و شبه‌علم و معرفی برنامه‌های آموزشی و ترویجی مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران است. وی می‌افزاید: همچنین مسابقه‌های نجومی برای بازدیدکنندگان برگزار خواهیم کرد و به سه نفر از علاقه‌مندانی که بهترین پاسخ‌ها را بدهند، جوایزی اهدا خواهد شد. بعلاوه یکی از مدرسان مرکز قرار است در بین سخنرانی‌ها آزمایش‌های فیزیک و نجوم را برای بازدیدکنندگان انجام دهد و نهایتا با فرارسیدن شب، رصد ماه و سیاره‌‌ها و دیگر اجرام آسمانی با تلسکوپ ۱۴ اینچی مستقر در گنبد مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران که از بزرگ‌ترین تلسکوپ‌های تهران است، به صورت رایگان برای بازدیدکنندگان امکان‌پذیر خواهد بود.

چیذری با اشاره به این که از ساعت ۱۵ تا ۱۷ نمایشگاه انسان و فضا در طبقه دوم مرکز علوم و ستاره‌شناسی برگزار می‌شود، می‌گوید: این نمایشگاه در واقع مجموعه اشیای نفیس و کم‌نظیر فضایی و فضانوردی متعلق به سیروس برزو، مروج نام‌آشنای دانش فضایی و فضانوردی است که برای آشنایی عمومی مردم با تاریخ فضانوردی و زندگی در فضا به مناسبت روز و هفته جهانی نجوم برگزار می‌شود.

با وجود بالارفتن علاقه‌مندی عمومی به علم و در شرایطی که بسیاری از مراکز نجومی بویژه دانشگاهی کشور همچنان تمایلی برای ارتباط با عموم مردم در مناسبت‌های علمی خاص مانند هفته نجوم ندارند و ترجیح می‌دهند برای مجموعه تحت مدیریت خود «دردسر» نسازند، مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران به گواهی مشاهدات نگارنده در سال‌های اخیر، معمولا به بهترین شکل خود با توجه به امکانات و بضاعت شهرداری در برگزاری برنامه‌های روز نجوم می‌کوشد. از مدیر مرکز علوم و ستاره‌شناسی تهران پرسیدم چگونه است که شما به عنوان مدیر این مرکز چنین حمیتی را در خود و کارکنانتان پرورش داده‌اید؟ وی در پاسخ می‌گوید: شعار همه موزه‌ها و مراکز علم همواره بر ارتباط با مردم تاکید دارد. هدف هفته جهانی نجوم نیز همین است؛ چنان که شعار هفته نجوم امسال «تماشای آسمان برای همه» است و همین امر بر اهمیت ارتباط رودررو و فضای تعاملی هر چه بیشتر با مردم تاکید دارد. ما همیشه تاکیدمان این بوده که برنامه‌ها و بویژه سخنرانی‌های روز نجوم باید برای عموم مردم قابل استفاده باشد و از پرداختن به جزئیات تخصصی در برنامه‌های عمومی پرهیز شود. ما به این‌گونه جزئیات در باشگاه‌های نجوم و فیزیک در مرکز علوم می‌پردازیم. بنابراین برگزاری روز نجوم و رصد آسمان با تلسکوپ وظیفه اصلی ما به‌عنوان یک مرکز دولتی است. ما مایلیم از کم‌سن ‌و سال‌ترین بچه‌ها تا سالمندان از سنین مختلف تجربه تماشای آسمان با تلسکوپ و آشنایی با مبانی نجوم را در مرکز علوم و ستاره‌شناسی پیدا کنند. هم مدیران قبل از من این کار را کرده‌اند و هم پس از من این رویکرد ان‌شاءا… ادامه خواهد داشت. مراکز علم مانند کارگاهی آموزشی برای عموم مردمی هستند که تئوری را در مدرسه و دانشگاه می‌آموزند و در مراکز علم باید بیایند و کار انجام بدهند و در عمل با مسائل علمی آشنا شوند.

روز نجوم پرشور رصدخانه زعفرانیه

اگر جمعه همین هفته به رصدخانه زعفرانیه سر بزنید خواهید دید فضای پرشوری در بوستان زعفرانیه برپاست. بیشتر اولیا از این که می‌بینند فرزندشان با تبحری مثال زدنی از دانسته‌های نجومی خود برای مردم سخن می‌گوید، لذت می‌برند. دیگر پدر و مادرها هم مایلند فرزندانی چنین فعال داشته باشند و همین عامل انگیزه بسیاری از علاقه‌مندان برای پیوستن به خانواده دانش‌آموختگان این مرکز متعلق به کانون پرورش فکری است.

دکتر نوروزی درباره این‌که چطور شد چنین فضایی در رصدخانه زعفرانیه پایه‌ریزی شد، به جام‌جم می‌گوید: در روزگار اوج فعالیت‌های رصدخانه زعفرانیه، قاعده‌ای را پایه‌گذاری کردیم به این صورت که برگزاری مراسم روز نجوم رصدخانه در هر سال به عهده دانش‌آموختگان ورودی سال قبل است. در این حالت دانش‌آموختگان قدیمی‌تر نقش کمک‌کننده داشتند و به این ترتیب نوعی رقابت نانوشته بین دانش‌آموختگان دوره‌های مختلف رصدخانه ایجاد می‌شد. این هیجانی خوب ایجاد می‌کند و حس یک خانواده بزرگ را به اعضای رصدخانه ما می‌دهد. مشاور علمی رصدخانه تصریح می‌کند: ما معلم‌های خیلی خوبی داشتیم که همیشه به روز بودند و از مراکز علمی روز دنیا بازدید می‌کردند. اما اکنون به دلایل مختلف بسیاری از آنها را از دست داده‌ایم. با این حال کماکان به بهترین وجه تلاش خود را می‌کنیم. ما نباید فراموش کنیم که روز نجوم، فرصتی برای لذت بردن مردم و البته خود ما از تماشای آسمان شب است. ما قرار است این لذت را با مردم شریک شویم. ما آدم‌های حرفه‌ای به معنای این که از این مسیر کسب درآمد کنیم، نیستیم. چیزی برای عرضه کردن در این روز بجز دانایی خود نداریم.

نوروزی در پایان تأکید می‌کند: اشکال بسیاری از مراکز نجوم در برگزاری روز نجوم این است که خیلی وقت‌ها مراسم روز نجوم به محملی نمایشگاهی تبدیل می‌شود و برگزارکنندگان می‌نشینند تا مردم سراغ آنها بیایند. همین امسال آسمان‌نمای گنبد مینا اشتیاقی برای بازدید مردم ایجاد نمی‌کرد و روال معمول خود را داشت. بیشتر گردانندگان رصدخانه‌های دانشگاهی نیز در این روز کماکان میلی برای ارتباط رودررو با مردم ندارند و این با فلسفه روز و هفته نجوم در تعارض است.

مقایسه چهره خورشید در طول‌موج‌های مختلف

مقایسه چهره خورشید در طول‌موج‌های مختلف

مقایسه چهره خورشید در طول‌موج‌های مختلف

رصدخانه دینامیک خورشیدی یا  «اس‌دی‌او» (SDO) ناسا تصویر خورشید را در سه طول موج مختلف فرابنفش باهم ترکیب کرده است تا نشان دهد که پدیده‌ها و جزئیات مختلفی که در یک طول موج  ظاهر می‌شوند در طول موج‌های دیگر به سختی قابل مشاهده‌اند و یا دیدن‌شان غیرممکن است.

در تصویر قرمز (۳۰۴ آنگستروم)، ما می‌توانیم سیخک‌های بسیار کوچک و برخی از زبانه‌های کوچک را در لبه خورشید مشاهده کنیم که در دو تصویر دیگر مشاهده آن آسان نیست.

در تصویر دوم ( وسط ) (۱۹۳ آنگستروم)، ما می‌توانیم به راحتی حفره‌ تاجی تاریک و بزرگی را مشاهده کنیم، در حالی که در مابقی تشخیص آن غیرممکن است.

در تصویر سوم (۱۷۱ آنگستروم)، ما می‌توانیم رشته‌های پلاسما را بالای سطح، به خصوص بالاتر از منطقه کوچک و روشن فعال در نزدیکی لبه سمت راست ببینیم. اینها فقط سه طول موج از میان ۱۰ طول موج فرابنفشی است که رصدخانه دینامیک خورشیدی هر ۱۲ ثانیه از خورشید ثبت می‌کند.

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

ثبت تصویری از حلقه اینشتین در اطراف یک عدسی‌ کیهانی

این تصویر پر از کهکشان است! چشمان تیزبین می‌تواند کهکشان‌های بیضوی و مارپیچی دیدنی را در آن بیابد که با سمت‌گیری‌های گوناگون قابل مشاهده‌اند: برخی کهکشان‌ها از لبه دیده می‌شوند و برخی قرص کامل و بازوهای مارپیچی با شکوهشان به وضوح مشخص است. اکثریت قریب به اتفاق لکه‌ها در این تصویر کهکشان هستند. جرم درخشان مرکز تصویر با نام SDSSJ0146-0929، یک خوشه کهکشانی است، مجموعه عظیمی از صدها کهکشان که با نیروی گرانش گویی در قل و زنجیر شده و کنارهم مانده‌اند.

جرم این خوشه کهکشانی آن‌قدر بزرگ است که می‌تواند فضازمان را به شدت خم و منحنی‌‌های عجیب و غریبی ایجاد ‌کند که تقریبا به شکل دایره‌ای خوشه را در بر گرفته‌اند. این قوس‌های باشکوه نمونه‌هایی از یک پدیده کیهانی به نام حلقه انیشتین هستند. حلقه نورانی زمانی ایجاد می‌شود که نور از اجرام دور مانند کهکشان‌ها از کنار جرمی بسیار عظیم و سنگین مانند این خوشه کهکشان می‌گذرد. در این تصویر، نور از یک کهکشان پس  زمینه به این خوشه کهکشانی می‌رسد و گرانش خوشه سبب می‌شود نور منحرف شود و از مسیرهای مختلف به زمین برسد؛ در نتیجه ما چندین تصویر از یک کهکشان را مشاهده می‌کنیم. این «عدسی‌های گرانشی» دقیقا همانند عدسی‌های اپتیکی سبب بزرگنمایی تصاویر کهکشان‌های پس‌زمینه می‌شوند.